Bài viết được tham vấn y khoa bởi ThS.BS Hoàng Đình Nội – Chuyên khoa Ngoại tiết niệu, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Chẩn đoán giãn tĩnh mạch thừng tinh không chỉ dựa vào cảm giác của người bệnh mà cần một quy trình thăm khám có hệ thống, kết hợp giữa khám lâm sàng và các phương tiện cận lâm sàng như siêu âm Doppler. Bài viết dưới đây trình bày đầy đủ quy trình chẩn đoán đang được áp dụng, từ bước khám tay đến khi có kết quả phân độ trên siêu âm.
Hình ảnh giãn tĩnh mạch thừng tinh trên siêu âm trông như thế nào?
Ảnh minh hoạ: Hình ảnh giãn tĩnh mạch thừng tinh
Trên siêu âm giãn tĩnh mạch thừng tinh, đám rối tĩnh mạch hình dây leo bình thường có đường kính rất nhỏ (thường dưới 2mm), khó quan sát rõ. Khi có giãn tĩnh mạch thừng tinh trên siêu âm, hình ảnh đặc trưng gồm nhiều cấu trúc ống dạng echo trống (anechoic), giãn to, ngoằn ngoèo, tập trung phía trên và bên cạnh tinh hoàn – tương tự hình ảnh một chùm ống mềm xoắn vào nhau. Khi bật chế độ Doppler màu và cho người bệnh làm nghiệm pháp Valsalva, hình ảnh đặc trưng nhất là hiện tượng dòng máu đổi chiều (trào ngược) trong lòng tĩnh mạch, kèm theo các mạch máu giãn rộng hơn rõ rệt so với lúc nghỉ. Đây là hình ảnh giãn tĩnh mạch thừng tinh có giá trị chẩn đoán xác định cao nhất hiện nay.
Bước 1: Khám lâm sàng
Khám lâm sàng luôn là bước đầu tiên và có vai trò định hướng quan trọng trước khi chỉ định cận lâm sàng. Bác sĩ sẽ thăm khám vùng bìu ở cả tư thế đứng và nằm, đánh giá:
Ảnh minh hoạ: Khám lâm sàng giãn tĩnh mạch thừng tinh
- Có sờ thấy búi tĩnh mạch giãn hay không, mật độ mềm hay căng.
- Kích thước và độ chắc của hai bên tinh hoàn, so sánh sự chênh lệch (nếu có).
- Búi tĩnh mạch có xẹp đi khi nằm ngửa hay không – đặc điểm giúp phân biệt với thoát vị bẹn hoặc các khối bất thường khác.
Nghiệm pháp Valsalva trong chẩn đoán giãn tĩnh mạch thừng tinh
Nghiệm pháp Valsalva là kỹ thuật được thực hiện song song trong quá trình khám lâm sàng, bằng cách yêu cầu người bệnh hít sâu, nín thở và rặn nhẹ (tương tự động tác rặn khi đi vệ sinh) trong lúc bác sĩ sờ nắn vùng bìu ở tư thế đứng. Động tác này làm tăng áp lực trong ổ bụng, khiến máu bị đẩy dồn xuống tĩnh mạch tinh nhiều hơn, từ đó bộc lộ rõ búi tĩnh mạch giãn mà ở trạng thái bình thường có thể không sờ thấy được. Đây chính là cơ sở để phân biệt giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 1 (chỉ sờ thấy khi làm Valsalva) với các độ nặng hơn.
Bước 2: Siêu âm Doppler chẩn đoán giãn tĩnh mạch thừng tinh
Ảnh minh hoạ: Siêu âm Doppler chẩn đoán giãn tĩnh mạch thừng tinh
Siêu âm Doppler bìu là phương tiện cận lâm sàng được khuyến nghị hàng đầu để chẩn đoán xác định, đặc biệt hữu ích với các trường hợp khó đánh giá bằng khám lâm sàng đơn thuần (người thừa cân, bìu dày, hoặc nghi ngờ giãn tĩnh mạch thừng tinh dưới lâm sàng). Quy trình siêu âm thường được thực hiện ở cả hai tư thế nằm và đứng, kết hợp nghiệm pháp Valsalva để đánh giá:
- Đường kính tĩnh mạch tại thời điểm nghỉ và khi làm nghiệm pháp Valsalva (ngưỡng tham chiếu thường dùng là từ 3mm trở lên).
- Thời gian dòng trào ngược khi làm Valsalva – dòng trào ngược kéo dài là dấu hiệu có giá trị chẩn đoán cao.
- Thể tích và cấu trúc nhu mô hai bên tinh hoàn để phát hiện sớm dấu hiệu teo tinh hoàn nếu có.
Bước 3: Phân độ trên siêu âm
Ảnh minh hoạ: Phân độ trên siêu âm giãn tĩnh mạch thừng tinh
Bên cạnh phân độ lâm sàng theo Dubin – Amelar (dựa vào khám tay), phân độ trên siêu âm (thường theo thang Sarteschi) cho phép đánh giá chi tiết hơn dựa trên hình ảnh Doppler, bao gồm cả các trường hợp dưới lâm sàng không sờ thấy được bằng tay. Việc đối chiếu giữa phân độ lâm sàng và phân độ trên siêu âm giúp bác sĩ có cái nhìn toàn diện hơn về mức độ giãn tĩnh mạch thừng tinh, từ đó đưa ra quyết định theo dõi hay can thiệp phù hợp.
Bước 4: Các xét nghiệm bổ trợ
Ngoài siêu âm, một số xét nghiệm bổ trợ có thể được chỉ định tùy tình trạng cụ thể của người bệnh:
Ảnh minh hoạ: Các xét nghiệm bổ trợ giãn tĩnh mạch thừng tinh
- Tinh dịch đồ: đánh giá số lượng, khả năng di động và hình dạng tinh trùng, đặc biệt quan trọng với người đang có kế hoạch sinh con hoặc nghi ngờ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
- Xét nghiệm nội tiết tố (testosterone, FSH, LH): được cân nhắc trong các trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh mức độ nặng nghi ngờ ảnh hưởng đến chức năng nội tiết của tinh hoàn.
- Chẩn đoán hình ảnh vùng bụng, sau phúc mạc: chỉ định thêm khi nghi ngờ nguyên nhân thứ phát (búi tĩnh mạch xuất hiện đột ngột bên phải, ở người lớn tuổi, không xẹp khi nằm), nhằm loại trừ khối chèn ép tĩnh mạch thận hoặc bệnh lý sau phúc mạc.
Câu hỏi thường gặp
Siêu âm giãn tĩnh mạch thừng tinh có cần nhịn ăn hay chuẩn bị gì trước không? Không cần nhịn ăn hay chuẩn bị đặc biệt. Người bệnh chỉ cần đến đúng lịch hẹn, có thể được yêu cầu đứng và thực hiện nghiệm pháp Valsalva trong quá trình siêu âm.
Khám lâm sàng có đủ để chẩn đoán chính xác không, hay bắt buộc phải siêu âm? Với các trường hợp búi tĩnh mạch rõ (độ 2, độ 3), khám lâm sàng có thể đủ để định hướng chẩn đoán. Tuy nhiên, siêu âm Doppler vẫn được khuyến nghị thực hiện để xác định chính xác mức độ, đánh giá dòng trào ngược và thể tích tinh hoàn.
Nghiệm pháp Valsalva có gây khó chịu hay nguy hiểm không? Đây là động tác đơn giản, an toàn, tương tự khi rặn đi vệ sinh, không gây đau hay biến chứng gì trong quá trình thăm khám.
Nên siêu âm chẩn đoán giãn tĩnh mạch thừng tinh ở đâu tại Hà Nội? Người bệnh có thể đến chuyên khoa Ngoại tiết niệu tại Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi để được khám lâm sàng, thực hiện nghiệm pháp Valsalva và siêu âm Doppler bìu nhằm xác định chính xác mức độ bệnh.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo Theo tài liệu về chẩn đoán hình ảnh giãn tĩnh mạch thừng tinh của Urology News, siêu âm là phương tiện chẩn đoán hàng đầu, được thực hiện cả ở trạng thái nghỉ và khi làm nghiệm pháp Valsalva để đánh giá tình trạng giãn và dòng trào ngược của tĩnh mạch.
