U xơ tử cung là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và phân loại đầy đủ

Bài viết được tham vấn y khoa bởi BS CKI Nguyễn Thị Lan Hương – Chuyên khoa Sản phụ khoa, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.

U xơ tử cung là một trong những bệnh lý phụ khoa phổ biến nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, nhưng cũng là chẩn đoán khiến nhiều người hoang mang vì nghĩ ngay đến ung thư. Trên thực tế, đây là khối u lành tính và đại đa số trường hợp không cần can thiệp ngay khi phát hiện. Bài viết dưới đây cung cấp cái nhìn tổng quan đầy đủ: định nghĩa, cách phân loại theo vị trí và theo chuẩn quốc tế FIGO, triệu chứng, nguyên nhân và vai trò của siêu âm trong chẩn đoán.

U xơ tử cung là gì? Lành tính hay ác tính?

Xem thêm: Điều trị u xơ tử cung không cần phẫu thuật: Thuốc, phác đồ và phương pháp hiệu quả

Ảnh minh hoạ: U xơ tử cung là gì? Lành tính hay ác tính?

U xơ tử cung (tên y khoa: leiomyoma hoặc myoma) là khối u phát triển từ tế bào cơ trơn của thành tử cung. Đây là loại u lành tính, không phải ung thư – u xơ tử cung và ung thư tử cung (sarcoma) là hai bệnh lý hoàn toàn khác nhau về bản chất tế bào, dù đôi khi bị nhầm lẫn vì cùng xuất hiện dưới dạng khối u trong tử cung.

U xơ tử cung là bệnh lý phụ khoa rất phổ biến, ước tính có thể gặp ở một tỷ lệ lớn phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đặc biệt tăng dần theo tuổi và thường thoái triển sau mãn kinh khi nồng độ nội tiết tố giảm xuống. Đa số trường hợp có kích thước nhỏ, không gây triệu chứng và được phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa hoặc siêu âm định kỳ.

Phân loại u xơ tử cung theo vị trí

Theo vị trí trong thành tử cung, u xơ được chia thành ba nhóm chính:

Xem thêm: Mổ u xơ tử cung: Các phương pháp, chi phí và những gì cần chuẩn bị

Ảnh minh hoạ: Phân loại u xơ tử cung theo vị trí

• U xơ dưới niêm mạc (submucosal): phát triển ngay dưới lớp niêm mạc tử cung, lồi vào trong buồng tử cung. Đây là nhóm có liên quan chặt chẽ nhất đến rong kinh và ảnh hưởng khả năng sinh sản, dù kích thước có thể không lớn.
• U xơ trong cơ tử cung (intramural): nằm trong lớp cơ của thành tử cung, không lồi vào buồng tử cung cũng không lồi ra ngoài bề mặt tử cung. Đây là vị trí phổ biến nhất trong các loại u xơ.
• U xơ dưới thanh mạc (subserosal): phát triển lồi ra phía ngoài bề mặt tử cung, hướng vào ổ bụng. Nhóm này thường gây triệu chứng chèn ép (tức bụng, tiểu nhiều lần do chèn bàng quang) hơn là gây rong kinh.
• U xơ có cuống (pedunculated): có thể là dưới niêm mạc hoặc dưới thanh mạc nhưng gắn với thành tử cung bằng một cuống nhỏ thay vì bám rộng, đôi khi có thể xoắn cuống gây đau cấp tính cần can thiệp.

Phân loại theo chuẩn FIGO – hệ thống 9 nhóm (Type 0–8)

Để mô tả chính xác vị trí u xơ phục vụ cho việc lựa chọn phương pháp điều trị, Liên đoàn Sản Phụ khoa Quốc tế (FIGO) đã xây dựng hệ thống phân loại chi tiết hơn, dựa trên tỷ lệ phần khối u nằm trong lớp cơ tử cung:

Xem thêm: U xơ tử cung có nguy hiểm không? Biến chứng và ảnh hưởng đến sức khỏe

Ảnh minh hoạ: Phân loại theo chuẩn FIGO – hệ thống 9 nhóm (Type 0–8)

Nhìn chung, các loại Type 0–2 (nhóm dưới niêm mạc) có ảnh hưởng rõ rệt nhất đến rong kinh và khả năng sinh sản, trong khi Type 5–7 (nhóm dưới thanh mạc) chủ yếu gây triệu chứng chèn ép hơn là rối loạn kinh nguyệt. Cách phân loại này giúp bác sĩ quyết định phương pháp điều trị phù hợp, ví dụ u xơ Type 0–1 thường có thể xử lý qua nội soi buồng tử cung mà không cần mổ mở.

Kích thước u xơ tử cung bao nhiêu là nhỏ, bao nhiêu là to?

Trong thực hành lâm sàng, kích thước u xơ thường được mô tả tương đối theo các mốc sau (đo theo đường kính lớn nhất trên siêu âm):

Xem thêm: U xơ tử cung khi mang thai: Có nguy hiểm không, điều trị và chăm sóc thai kỳ

Ảnh minh hoạ: Kích thước u xơ tử cung bao nhiêu là nhỏ, bao nhiêu là to?

• Nhỏ: dưới 3cm.
• Trung bình: khoảng 3–6cm.
• Lớn: trên 6cm.

Tuy nhiên, cần lưu ý một điều quan trọng: quyết định điều trị hay theo dõi không chỉ dựa vào kích thước đơn thuần, mà còn phụ thuộc vào vị trí (theo phân loại FIGO ở trên), mức độ triệu chứng, tốc độ phát triển của khối u, và mong muốn sinh sản của người bệnh. Một u xơ dưới niêm mạc kích thước nhỏ vẫn có thể gây rong kinh nặng và cần can thiệp, trong khi một u xơ dưới thanh mạc kích thước lớn nhưng không triệu chứng vẫn có thể chỉ cần theo dõi định kỳ.

Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết u xơ tử cung

Nhiều trường hợp u xơ tử cung không có triệu chứng gì, chỉ phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa. Khi có triệu chứng, các dấu hiệu thường gặp bao gồm:

Xem thêm: U xơ tử cung kiêng ăn gì, nên ăn gì? Collagen, đậu nành và những điều cần biết

Ảnh minh hoạ: Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết u xơ tử cung

• Rong kinh, kinh nguyệt ra nhiều: là triệu chứng phổ biến nhất, đặc biệt với u xơ dưới niêm mạc.
• Đau bụng dưới, đau lưng: do khối u chèn ép hoặc kích thước lớn.
• Thiếu máu: hậu quả của tình trạng rong kinh kéo dài không được kiểm soát, biểu hiện bằng mệt mỏi, hoa mắt, da xanh xao.
• Tiểu nhiều lần, táo bón: khi u xơ chèn ép bàng quang hoặc trực tràng.
• Đau khi quan hệ tình dục trong một số trường hợp.
• Khó thụ thai hoặc sảy thai liên tiếp: đặc biệt với u xơ dưới niêm mạc làm biến dạng buồng tử cung.

Nguyên nhân gây u xơ tử cung

Nguyên nhân chính xác của u xơ tử cung chưa được xác định hoàn toàn, nhưng các yếu tố liên quan đã được ghi nhận gồm:

Xem thêm: U xơ cổ tử cung: Dấu hiệu, nguy hiểm và cách điều trị khác u xơ thân tử cung

Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân gây u xơ tử cung

• Nội tiết tố estrogen và progesterone: u xơ tử cung là khối u nhạy cảm với nội tiết tố, thường phát triển mạnh trong giai đoạn nồng độ estrogen cao (tuổi sinh sản, thai kỳ) và có xu hướng thoái triển sau mãn kinh khi nội tiết tố giảm.
• Yếu tố di truyền: phụ nữ có mẹ hoặc chị em gái từng bị u xơ tử cung có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
• Tuổi tác: nguy cơ tăng dần theo tuổi trong độ tuổi sinh sản, phổ biến hơn ở phụ nữ 30–50 tuổi.
• Chưa từng sinh con: được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ cao hơn so với phụ nữ đã sinh nhiều con.
• Thừa cân, béo phì: mô mỡ có thể sản xuất thêm estrogen, góp phần làm tăng nguy cơ.

Vì sao u xơ tử cung gây rong kinh? Cơ chế sinh lý

Cơ chế gây rong kinh của u xơ tử cung, đặc biệt nhóm dưới niêm mạc, liên quan đến nhiều yếu tố phối hợp:

Xem thêm: Chữa u xơ tử cung bằng thuốc nam, đông y và dân gian: Có hiệu quả không?

Ảnh minh hoạ: Vì sao u xơ tử cung gây rong kinh? Cơ chế sinh lý

• Tăng diện tích bề mặt nội mạc tử cung: khối u làm biến dạng, mở rộng diện tích lớp niêm mạc bong ra trong kỳ kinh, dẫn đến lượng máu kinh nhiều hơn.
• Bất thường mạch máu tại chỗ: u xơ có thể gây ra các bất thường về cấu trúc mạch máu nhỏ và lớn xung quanh khối u, ảnh hưởng đến khả năng cầm máu tự nhiên của nội mạc tử cung trong kỳ kinh.
• Rối loạn các yếu tố đông cầm máu tại chỗ: những thay đổi ở cấp độ phân tử tại vùng nội mạc gần khối u có thể làm giảm hiệu quả của các cơ chế cầm máu sinh lý bình thường.

Đáng chú ý, các nghiên cứu ghi nhận vai trò gây rong kinh rõ rệt nhất thuộc về nhóm u xơ có thành phần dưới niêm mạc (Type 0–2), trong khi u xơ nằm hoàn toàn trong lớp cơ (Type 3–4) có vai trò ít rõ ràng hơn đối với tình trạng rong kinh.

Siêu âm phát hiện u xơ tử cung – khi nào cần làm?

Siêu âm (đặc biệt là siêu âm đầu dò âm đạo) là phương tiện chẩn đoán hàng đầu, được ghi nhận có độ nhạy rất cao (khoảng 90–99%) trong phát hiện u xơ tử cung nói chung, đạt độ chính xác cao với cả các u xơ dưới niêm mạc. Nên thực hiện siêu âm khi:

Ảnh minh hoạ: Siêu âm phát hiện u xơ tử cung – khi nào cần làm?

• Khám phụ khoa định kỳ, đặc biệt phụ nữ trên 30 tuổi.
• Có triệu chứng rong kinh, đau bụng dưới, đau lưng không rõ nguyên nhân.
• Đang gặp khó khăn trong việc mang thai hoặc từng sảy thai nhiều lần.
• Đã biết có u xơ và cần theo dõi định kỳ tốc độ phát triển của khối u.

Với các trường hợp u xơ phức tạp, nhiều khối, cần lập kế hoạch phẫu thuật chi tiết, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp cộng hưởng từ (MRI) để đánh giá chính xác hơn vị trí, số lượng và mối liên quan với các cấu trúc lân cận.

Xem thêm: Bệnh tử cung: Dấu hiệu, nguyên nhân & cách điều trị

Đặt lịch siêu âm và khám phụ khoa để chẩn đoán chính xác

Ảnh minh hoạ: Đặt lịch siêu âm và khám phụ khoa để chẩn đoán chính xác u xơ tử cung

U xơ tử cung là bệnh lý lành tính, phổ biến và trong nhiều trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ mà không cần can thiệp ngay. Tuy nhiên, việc xác định chính xác vị trí, kích thước và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản cần được đánh giá qua thăm khám và siêu âm trực tiếp. Chị em nên chủ động đặt lịch khám tại Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi để được siêu âm, tư vấn và có hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

• 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
• ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
• 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
• 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
• 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
• 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.

Nguồn tham khảo

• Hệ thống phân loại FIGO cho u xơ tử cung (Type 0–8)
• Chẩn đoán và phân loại u xơ tử cung, cơ chế gây rong kinh trên PMC (NCBI)