Bài viết được tham vấn y khoa bởi ThS.BS CKI Phùng Thanh Vân – Chuyên khoa Sản phụ khoa, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Khác với viêm âm đạo – vốn chỉ khu trú ở lớp niêm mạc bên ngoài, viêm phần phụ là tình trạng viêm nhiễm đã lan vào sâu bên trong cơ quan sinh dục, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan đầy đủ về vị trí viêm, phân loại, triệu chứng, nguyên nhân và những dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay.
Viêm phần phụ là gì? Định nghĩa và vị trí viêm
Xem thêm: Điều Trị Viêm Phần Phụ: Kháng Sinh Và Phác Đồ Hiệu Quả
Ảnh minh hoạ: Viêm phần phụ là gì?
“Phần phụ” trong sản phụ khoa dùng để chỉ nhóm cơ quan sinh dục nằm hai bên tử cung, bao gồm buồng trứng, vòi trứng (ống dẫn trứng) và hệ thống dây chằng nâng đỡ xung quanh. Viêm phần phụ (tên y khoa quốc tế thường gọi là adnexitis, hoặc nằm trong nhóm bệnh cảnh viêm vùng chậu – Pelvic Inflammatory Disease/PID) là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại buồng trứng và/hoặc vòi trứng.
Đây là bệnh lý viêm nhiễm đường sinh dục ở mức độ nghiêm trọng hơn viêm âm đạo hay viêm cổ tử cung, vì vòi trứng và buồng trứng đóng vai trò trực tiếp trong quá trình thụ thai – trứng và tinh trùng gặp nhau tại vòi trứng, nên tổn thương viêm dính tại đây có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản.
Phân loại viêm phần phụ: cấp tính, mãn tính, bên phải, bên trái, hai bên
Viêm phần phụ được phân loại theo hai tiêu chí chính:
Xem thêm: Viêm phần phụ khi mang thai và sau sinh: Nguy hiểm và cách xử lý
Ảnh minh hoạ: Phân loại viêm phần phụ: cấp tính, mãn tính, bên phải, bên trái, hai bên
Theo diễn tiến bệnh:
- Viêm phần phụ cấp tính: khởi phát đột ngột, triệu chứng rầm rộ (đau bụng dưới dữ dội, sốt cao), cần điều trị kịp thời để tránh biến chứng áp xe hoặc lan rộng.
- Viêm phần phụ mãn tính: thường là hậu quả của đợt viêm cấp không được điều trị dứt điểm, triệu chứng âm ỉ, kéo dài, dễ tái phát, có thể đã hình thành sẹo dính tại vòi trứng.
Theo vị trí:
- Viêm phần phụ bên phải hoặc bên trái: viêm chỉ khu trú ở buồng trứng – vòi trứng một bên, đau tương ứng bên bị viêm.
- Viêm phần phụ hai bên: viêm nhiễm lan cả hai bên, thường gặp khi nhiễm trùng đi ngược dòng từ âm đạo – cổ tử cung lên đồng thời cả hai vòi trứng.
Triệu chứng nhận biết viêm phần phụ
Biểu hiện của viêm phần phụ có thể khác nhau tùy mức độ, nhưng các dấu hiệu thường gặp bao gồm:
Xem thêm: Viêm phần phụ có nguy hiểm không? Biến chứng và ảnh hưởng đến khả năng sinh con
Ảnh minh hoạ: Triệu chứng nhận biết viêm phần phụ
- Đau bụng dưới: âm ỉ hoặc dữ dội, có thể đau một bên (tương ứng bên viêm) hoặc cả hai bên, đau tăng khi vận động, khi quan hệ tình dục hoặc khi khám ấn vùng bụng dưới.
- Sốt: thường gặp trong đợt viêm cấp, có thể kèm ớn lạnh, mệt mỏi.
- Khí hư bất thường: ra nhiều, đổi màu (vàng, xanh), có mùi hôi.
- Rối loạn kinh nguyệt: rong kinh, ra máu bất thường giữa chu kỳ trong một số trường hợp viêm kéo dài.
- Đau khi quan hệ tình dục, đau khi đi tiểu.
- Ở thể mãn tính, triệu chứng có thể chỉ là đau bụng dưới âm ỉ, đau lưng kéo dài mà không sốt rõ ràng, dễ bị nhầm với các bệnh lý phụ khoa khác.
Đáng lưu ý, theo y văn quốc tế, không ít trường hợp viêm phần phụ/viêm vùng chậu có triệu chứng rất mờ nhạt hoặc gần như không biểu hiện rõ ràng, khiến bệnh âm thầm tiến triển và chỉ được phát hiện khi đã có biến chứng.
Nguyên nhân gây viêm phần phụ
Nguyên nhân phổ biến nhất là tình trạng nhiễm khuẩn ngược dòng – vi khuẩn từ âm đạo, cổ tử cung di chuyển ngược lên tử cung, vòi trứng, buồng trứng, thường gặp trong các tình huống:
Xem thêm: Viêm Phần Phụ Nên Ăn Gì, Kiêng Gì? Hướng Dẫn Chi Tiết
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân gây viêm phần phụ
- Các bệnh lây qua đường tình dục (STI), đặc biệt là Chlamydia trachomatis và lậu cầu (Neisseria gonorrhoeae) – đây là hai tác nhân hàng đầu gây viêm phần phụ/viêm vùng chậu trên toàn cầu.
- Viêm âm đạo, viêm cổ tử cung không được điều trị dứt điểm, tạo điều kiện cho vi khuẩn lan ngược lên trên.
- Sau các thủ thuật phụ khoa như đặt/tháo vòng tránh thai, nạo phá thai, sinh nở, nong nạo buồng tử cung – nếu không đảm bảo vô khuẩn có thể tạo đường xâm nhập cho vi khuẩn.
- Quan hệ tình dục không an toàn, nhiều bạn tình.
- Một số trường hợp viêm phần phụ có thể xuất phát từ nhiễm trùng lan từ các cơ quan lân cận trong ổ bụng, dù ít gặp hơn.
Hội chứng viêm phần phụ – bao gan (Fitz-Hugh-Curtis)
Đây là một biến chứng đặc biệt và tương đối hiếm gặp của viêm phần phụ/viêm vùng chậu, được gọi là hội chứng Fitz-Hugh-Curtis (viêm quanh gan). Cơ chế xảy ra khi vi khuẩn gây viêm phần phụ, thường là Chlamydia trachomatis hoặc lậu cầu, lan theo đường bạch huyết hoặc theo dịch trong ổ bụng lên tới vùng bao gan, gây viêm và hình thành các dải dính đặc trưng giữa bao gan và thành bụng.
Ảnh minh hoạ: Hội chứng viêm phần phụ
Đặc điểm giúp nhận biết:
- Đau đột ngột, dữ dội ở vùng hạ sườn phải (dưới bờ sườn bên phải), dễ bị nhầm với viêm túi mật, sỏi mật.
- Có thể kèm sốt, buồn nôn.
- Trong nhiều trường hợp, triệu chứng đau vùng chậu điển hình của viêm phần phụ lại không rõ ràng hoặc thậm chí không xuất hiện, khiến việc chẩn đoán ban đầu dễ đi sai hướng sang các bệnh lý gan mật.
Vì đặc điểm dễ gây nhầm lẫn này, các bác sĩ khuyến cáo phụ nữ trẻ, có yếu tố nguy cơ về bệnh lây truyền qua đường tình dục, khi xuất hiện đau hạ sườn phải đột ngột không rõ nguyên nhân, nên được khai thác thêm về tiền sử phụ khoa và cân nhắc tầm soát viêm phần phụ đi kèm.
Phân biệt viêm phần phụ bên phải với viêm ruột thừa
Đây là một trong những thách thức chẩn đoán thường gặp nhất, vì cả hai đều gây đau vùng bụng dưới bên phải:
Ảnh minh hoạ: Phân biệt viêm phần phụ bên phải với viêm ruột thừa
- Viêm ruột thừa: đau thường khởi phát từ vùng quanh rốn rồi khu trú dần về hố chậu phải, kèm buồn nôn, chán ăn, sốt nhẹ đến trung bình, ấn đau chói tại điểm ruột thừa (điểm McBurney).
- Viêm phần phụ bên phải: đau thường khu trú ngay từ đầu ở vùng bụng dưới bên phải (thấp hơn vị trí đau của ruột thừa), có thể kèm khí hư bất thường, đau tăng khi khám phụ khoa (ấn đau khi di động cổ tử cung), thường liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt hoặc tiền sử quan hệ tình dục không an toàn gần đây.
Vì hai bệnh cảnh này có thể chồng lấp và đôi khi cùng tồn tại, việc chẩn đoán chính xác cần phối hợp khám phụ khoa, siêu âm và đôi khi cả hội chẩn ngoại khoa, thay vì chỉ dựa vào vị trí đau đơn thuần.
Khi nào cần đi khám ngay?
Viêm phần phụ là bệnh lý cần được chẩn đoán và điều trị sớm, không nên tự theo dõi tại nhà, đặc biệt khi có các dấu hiệu:
Ảnh minh hoạ: Khi nào viêm phần phụ cần đi khám ngay?
- Đau bụng dưới dữ dội, đột ngột, kèm sốt cao.
- Đau bụng kèm khí hư bất thường, có mùi hôi.
- Đau hạ sườn phải bất thường không rõ nguyên nhân (nghi ngờ hội chứng Fitz-Hugh-Curtis).
- Đau bụng dưới âm ỉ kéo dài nhiều ngày không cải thiện, dù không sốt.
- Rối loạn kinh nguyệt bất thường đi kèm đau bụng dưới.
- Đã từng viêm âm đạo, viêm cổ tử cung không điều trị dứt điểm và nay xuất hiện đau bụng dưới.
Xem thêm: Viêm nhiễm phụ khoa: Dấu hiệu, nguyên nhân & cách chữa
Nên đặt lịch khám phụ khoa sớm khi nghi ngờ viêm phần phụ
Ảnh minh hoạ: Nên đặt lịch khám phụ khoa sớm khi nghi ngờ viêm phần phụ
Vì viêm phần phụ có nguy cơ để lại sẹo dính vòi trứng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản nếu không được điều trị kịp thời, việc thăm khám sớm có ý nghĩa quan trọng hơn nhiều so với viêm âm đạo đơn thuần. Chị em nên chủ động đặt lịch khám tại Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ, để được siêu âm, xét nghiệm và điều trị đúng phác đồ trước khi bệnh tiến triển thành mãn tính hoặc gây biến chứng.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo
- Tổng quan lâm sàng về bệnh viêm vùng chậu (PID) trên Medscape
- Thông tin về hội chứng Fitz-Hugh-Curtis (viêm quanh gan do viêm vùng chậu)
