Bài viết được tham vấn y khoa bởi BS CKI Nguyễn Thị Lan Hương – Chuyên khoa Sản phụ khoa, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Khi nhắc đến biến chứng của quai bị, nhiều người thường chỉ nghĩ đến viêm tinh hoàn ở nam giới mà ít biết rằng nữ giới cũng có thể gặp biến chứng tương tự ở buồng trứng. Bài viết dưới đây giải thích cơ chế virus quai bị gây viêm buồng trứng, cách nhận biết triệu chứng, mức độ nguy hiểm thực sự và hướng xử lý phù hợp.
Quai bị có thể gây viêm buồng trứng không – cơ chế lây lan
Ảnh minh hoạ: Quai bị có thể gây viêm buồng trứng không cơ chế lây lan
Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Paramyxovirus gây ra, chủ yếu được biết đến với biểu hiện sưng đau tuyến mang tai. Tuy nhiên, virus này không chỉ khu trú ở tuyến nước bọt mà có thể theo đường máu lan đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể, gây viêm tại các tuyến và cơ quan sinh dục. Theo CDC, các biến chứng của quai bị bao gồm viêm tinh hoàn, viêm buồng trứng, viêm tuyến vú, viêm màng não, viêm não, viêm tụy và điếc, tức viêm buồng trứng (oophoritis) là một biến chứng đã được y học ghi nhận, tương tự như viêm tinh hoàn ở nam giới, chỉ khác về tỷ lệ mắc và mức độ ảnh hưởng.
Về cơ chế, sau khi xâm nhập cơ thể, virus quai bị nhân lên tại tuyến nước bọt rồi phát tán vào máu (giai đoạn nhiễm virus huyết), từ đó có thể đến buồng trứng và gây phản ứng viêm tại đây, thường xảy ra ở nữ giới đã qua tuổi dậy thì, do buồng trứng ở giai đoạn này có sự thay đổi nội tiết tố và cấu trúc mô nhạy cảm hơn với tác động của virus.
Triệu chứng viêm buồng trứng khi bị quai bị – khác gì viêm thông thường
Viêm buồng trứng do quai bị có biểu hiện khá khác so với các loại viêm phụ khoa thông thường (do vi khuẩn, nấm) mà nhiều người dễ nhầm lẫn:
Ảnh minh hoạ: Triệu chứng viêm buồng trứng khi bị quai bị – khác gì viêm thông thường
- Đau vùng bụng dưới: Xuất hiện trong hoặc ngay sau đợt sưng tuyến mang tai do quai bị, thường đau âm ỉ, có thể lệch về một bên.
- Buồn nôn, nôn: Đi kèm với tình trạng viêm nhiễm toàn thân do virus.
- Sốt: Thường sốt cao hơn hoặc kéo dài hơn so với đợt quai bị thông thường không biến chứng.
- Không có dấu hiệu điển hình của viêm phụ khoa do vi khuẩn/nấm: Khác với viêm âm đạo, viêm cổ tử cung thông thường (thường có khí hư bất thường, ngứa, rát), viêm buồng trứng do quai bị chủ yếu biểu hiện qua đau bụng dưới và triệu chứng toàn thân (sốt, mệt mỏi, buồn nôn) đi kèm bối cảnh đang hoặc vừa mắc quai bị, ít khi có khí hư bất thường kèm theo.
Việc xuất hiện đau bụng dưới, sốt trong hoặc ngay sau đợt quai bị là dấu hiệu gợi ý quan trọng để nghĩ đến viêm buồng trứng do quai bị, thay vì các nguyên nhân phụ khoa thông thường khác.
Mức độ nguy hiểm và ảnh hưởng đến sinh sản
Ảnh minh hoạ: Mức độ nguy hiểm và ảnh hưởng đến sinh sản của viêm buồng trứng do quai bị
Tin tốt là viêm buồng trứng do quai bị có tỷ lệ xảy ra thấp và mức độ ảnh hưởng nhẹ hơn nhiều so với biến chứng viêm tinh hoàn ở nam giới. Theo CDC, trong thời kỳ sau khi vaccine quai bị được sử dụng rộng rãi tại Mỹ, tỷ lệ viêm buồng trứng và viêm tuyến vú ở nữ giới vị thành niên và người trưởng thành mắc quai bị chỉ ở mức từ 1% trở xuống. Cơ quan Y tế Ireland (HSE) cũng ghi nhận khoảng 1 trong 14 nữ giới chưa tiêm vaccine mắc quai bị sau tuổi dậy thì có thể bị sưng buồng trứng, và các triệu chứng của viêm buồng trứng thường giảm dần khi đợt quai bị qua đi.
Về khả năng sinh sản, phần lớn các trường hợp viêm buồng trứng do quai bị không để lại ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản, khác biệt rõ rệt so với viêm tinh hoàn ở nam giới (vốn có nguy cơ ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng tinh trùng cao hơn). Tuy nhiên, y văn cũng ghi nhận một số ít trường hợp hiếm gặp có biến chứng lâu dài như rối loạn kinh nguyệt hoặc mãn kinh sớm sau viêm buồng trứng do quai bị, đặc biệt nếu nhiễm bệnh khi còn nhỏ tuổi. Vì vậy, dù tỷ lệ biến chứng nặng là hiếm, việc theo dõi sau khi mắc quai bị vẫn cần thiết, không nên chủ quan bỏ qua hoàn toàn.
Điều trị và theo dõi khi bị quai bị kèm viêm buồng trứng
Vì quai bị là bệnh do virus gây ra, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu diệt virus, hướng xử lý chủ yếu là điều trị hỗ trợ và theo dõi:
Ảnh minh hoạ: Điều trị và theo dõi khi bị quai bị kèm viêm buồng trứng
- Nghỉ ngơi, hạ sốt, giảm đau: Dùng thuốc hạ sốt, giảm đau theo hướng dẫn của bác sĩ, kết hợp nghỉ ngơi đầy đủ.
- Theo dõi triệu chứng vùng bụng dưới: Nếu đau bụng dưới nhiều, kéo dài hoặc kèm sốt cao không hạ, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, loại trừ các biến chứng khác (viêm phúc mạc, xoắn buồng trứng…) chứ không tự cho là chỉ do quai bị.
- Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt sau khi khỏi quai bị: Ở nữ giới đã có kinh nguyệt, nên chú ý các thay đổi bất thường của chu kỳ kinh trong vài tháng sau đợt bệnh để phát hiện sớm nếu có ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng.
- Cách ly khi đang mắc bệnh: Quai bị là bệnh dễ lây qua đường hô hấp, cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong giai đoạn có triệu chứng để tránh lây lan.
- Tái khám khi cần: Nếu sau khi khỏi quai bị mà xuất hiện rối loạn kinh nguyệt kéo dài hoặc các dấu hiệu bất thường khác, nên đến khám phụ khoa để được đánh giá chức năng buồng trứng.
Phòng ngừa bằng vaccine quai bị
Ảnh minh hoạ: Phòng ngừa bằng vaccine quai bị
Biện pháp phòng ngừa hiệu quả và được khuyến cáo rộng rãi nhất hiện nay là tiêm vaccine quai bị (thường ở dạng vaccine phối hợp Sởi – Quai bị – Rubella, gọi tắt là MMR). Dữ liệu từ CDC cho thấy tỷ lệ biến chứng ở người đã tiêm vaccine thấp hơn rõ rệt so với người chưa tiêm, cả ở nam giới (viêm tinh hoàn) lẫn nữ giới (viêm buồng trứng, viêm tuyến vú). Việc tiêm đầy đủ, đúng lịch vaccine MMR theo khuyến cáo của chương trình tiêm chủng không chỉ giúp phòng bệnh quai bị mà còn giảm đáng kể nguy cơ gặp phải các biến chứng liên quan đến cơ quan sinh dục ở cả hai giới.
Xem thêm: Viêm nhiễm phụ khoa: Dấu hiệu, nguyên nhân & cách chữa
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Viêm buồng trứng do quai bị có gây vô sinh không? Phần lớn trường hợp không ảnh hưởng đến khả năng sinh sản lâu dài. Tuy nhiên có một số ít trường hợp hiếm gặp ghi nhận biến chứng rối loạn kinh nguyệt hoặc mãn kinh sớm, nên vẫn cần theo dõi sau khi mắc bệnh.
Làm sao phân biệt đau bụng do viêm buồng trứng quai bị với đau bụng kinh thông thường? Đau bụng do viêm buồng trứng quai bị thường xuất hiện trong hoặc ngay sau đợt sưng tuyến mang tai, kèm sốt, buồn nôn – khác với đau bụng kinh thông thường vốn có tính chu kỳ và không đi kèm sốt cao, buồn nôn rõ rệt.
Đã tiêm vaccine quai bị rồi có còn nguy cơ viêm buồng trứng không? Nguy cơ vẫn có nhưng thấp hơn đáng kể so với người chưa tiêm vaccine, vì vaccine giúp giảm tỷ lệ mắc quai bị và mức độ nặng của bệnh nếu có mắc phải.
Viêm buồng trứng do quai bị là biến chứng cần được nhận biết sớm, dù tỷ lệ không cao và phần lớn lành tính. Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện đau bụng dưới, sốt bất thường trong hoặc sau đợt quai bị, nên đến ngay Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi để được bác sĩ sản phụ khoa thăm khám, đánh giá kịp thời, tránh bỏ sót các biến chứng cần theo dõi thêm.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo
- Đặc điểm lâm sàng và biến chứng của quai bị – CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ)
- Biến chứng của quai bị, bao gồm viêm buồng trứng – HSE (Cơ quan Y tế Ireland)
