Viêm tinh hoàn là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Bài viết được tham vấn y khoa bởi BS CKII Nguyễn Quang Cừ – Chuyên khoa Tiết niệu & Nam học, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.

Đau, sưng một hoặc cả hai bên “tinh hoàn” kèm cảm giác nặng nề là dấu hiệu khiến nhiều nam giới lo lắng đi tìm hiểu về viêm tinh hoàn. Đây là bệnh lý viêm nhiễm khá phổ biến ở nam giới trong độ tuổi sinh sản, có thể xuất phát từ vi khuẩn, virus hoặc biến chứng từ các bệnh viêm nhiễm đường sinh dục – tiết niệu khác. Bài viết dưới đây giải thích viêm tinh hoàn là bệnh gì, nguyên nhân, biểu hiện và hướng điều trị theo khuyến cáo y khoa hiện hành.

Viêm Tinh Hoàn Là Gì?

Ảnh minh hoạ: Viêm Tinh Hoàn Là Gì?

Viêm tinh hoàn là tình trạng viêm, sưng đau ở một hoặc cả hai bên tinh hoàn – cơ quan đảm nhiệm chức năng sản xuất tinh trùng và nội tiết tố testosterone. Tình trạng viêm khiến tinh hoàn sưng to, đỏ, đau khi chạm vào và có thể kèm sốt, mệt mỏi toàn thân.

Về bản chất, viêm tinh hoàn hiếm khi xảy ra đơn độc. Phần lớn trường hợp bệnh khởi phát từ tình trạng viêm mào tinh hoàn (ống dẫn tinh phía sau tinh hoàn) lan rộng, gọi là viêm mào tinh hoàn – tinh hoàn (epididymo-orchitis). Trường hợp viêm tinh hoàn đơn thuần, không kèm viêm mào tinh, thường liên quan đến virus quai bị.

Xem thêm: Dấu Hiệu, Triệu Chứng Viêm Tinh Hoàn Cần Biết Sớm

Nguyên Nhân Viêm Tinh Hoàn Ở Nam Giới

Có hai nhóm nguyên nhân viêm tinh hoàn chính: do vi khuẩn và do virus. Ngoài ra, một số yếu tố nguy cơ khác cũng làm tăng khả năng mắc bệnh.

Nguyên nhân viêm tinh hoàn do vi khuẩn

Đây là nhóm nguyên nhân bệnh viêm tinh hoàn thường gặp nhất ở nam giới trưởng thành, bao gồm:

Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân viêm tinh hoàn do vi khuẩn

• Nhiễm khuẩn lây qua đường tình dục (STI): lậu cầu, Chlamydia trachomatis là hai tác nhân hàng đầu, đặc biệt ở nam giới quan hệ tình dục không an toàn, nhiều bạn tình.
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu ngược dòng: vi khuẩn từ bàng quang, niệu đạo di chuyển ngược lên mào tinh rồi lan sang tinh hoàn.
• Biến chứng sau thủ thuật tiết niệu: đặt sonde tiểu, nội soi bàng quang, phẫu thuật tuyến tiền liệt làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn ngược dòng.
• Bất thường cấu trúc đường tiết niệu bẩm sinh: hẹp niệu đạo, dị dạng bàng quang khiến vi khuẩn dễ trú ngụ và lan rộng.

Xem thêm: Viêm Tinh Hoàn Uống Thuốc Gì? Phác Đồ Điều Trị Chuẩn

Nguyên nhân viêm tinh hoàn ở người lớn do virus quai bị

Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân viêm tinh hoàn ở người lớn do virus quai bị

Virus quai bị (Mumps) là nguyên nhân viêm tinh hoàn phổ biến nhất ở thể đơn thuần, không kèm viêm mào tinh. Khoảng 4–7 ngày sau khi tuyến mang tai sưng do quai bị, virus có thể tấn công tinh hoàn gây viêm, sưng đau đột ngột một hoặc cả hai bên. Nam giới mắc quai bị sau tuổi dậy thì có nguy cơ biến chứng viêm tinh hoàn cao hơn đáng kể so với trẻ nhỏ.

Xem thêm: Viêm Tinh Hoàn Khám Ở Đâu? Chi Phí Khám Chữa Bao Nhiêu?

Vì sao bị viêm tinh hoàn – các yếu tố nguy cơ khác

Bên cạnh hai nguyên nhân trên, một số yếu tố sau cũng làm tăng nguy cơ bị viêm tinh hoàn:

Ảnh minh hoạ: Vì sao bị viêm tinh hoàn

• Chưa tiêm phòng vắc xin quai bị (MMR).
• Quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ, nhiều bạn tình.
• Có tiền sử viêm nhiễm đường tiết niệu tái phát nhiều lần.
• Bất thường giải phẫu bẩm sinh ở đường tiết niệu – sinh dục.

Xem thêm: Viêm Tinh Hoàn Bao Lâu Thì Khỏi? Có Tự Khỏi Không?

Biểu Hiện Của Bệnh Viêm Tinh Hoàn

Triệu chứng viêm tinh hoàn thường khởi phát khá đột ngột, dễ nhận biết:

Ảnh minh hoạ: Biểu Hiện Của Bệnh Viêm Tinh Hoàn

• Sưng, đau một hoặc cả hai bên tinh hoàn, mức độ đau tăng dần theo thời gian.
• Bìu (túi da chứa tinh hoàn) đỏ, căng, nóng khi chạm vào.
• Đau tăng khi đi lại, ngồi lâu hoặc khi quan hệ tình dục.
• Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi toàn thân, đôi khi buồn nôn.
• Tiểu buốt, tiểu rắt nếu nguyên nhân đi kèm nhiễm khuẩn đường tiết niệu.
• Dịch bất thường ở niệu đạo nếu nguyên nhân là bệnh lây qua đường tình dục.

Khi thấy các biểu hiện trên, đặc biệt là sưng đau tinh hoàn xuất hiện đột ngột, nam giới nên đi khám sớm để loại trừ xoắn tinh hoàn – một cấp cứu ngoại khoa có triệu chứng tương tự nhưng cần xử trí trong vài giờ đầu để bảo tồn tinh hoàn.

Xem thêm: Viêm Tinh Hoàn Có Nguy Hiểm Không? Biến Chứng Cần Biết

Viêm Tinh Hoàn Cấp Tính Và Viêm Tinh Hoàn Mãn Tính

Dựa theo diễn tiến bệnh, viêm tinh hoàn được chia thành hai thể:

Ảnh minh hoạ: Viêm Tinh Hoàn Cấp Tính Và Viêm Tinh Hoàn Mãn Tính

• Viêm tinh hoàn cấp tính: triệu chứng xuất hiện đột ngột, rầm rộ trong vài giờ đến vài ngày, thường kèm sốt cao, sưng đau dữ dội. Nếu điều trị đúng phác đồ, phần lớn trường hợp cải thiện sau 3–10 ngày.
• Viêm tinh hoàn mãn tính: xảy ra khi viêm cấp không được điều trị dứt điểm hoặc tái phát nhiều lần, dẫn đến đau âm ỉ kéo dài, tinh hoàn có thể xơ hóa, teo nhỏ dần, ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh về lâu dài.

Xem thêm: Viêm Tinh Hoàn Do Quai Bị: Triệu Chứng Và Cách Điều Trị

Phân Biệt Viêm Tinh Hoàn Với Các Tình Trạng Viêm Vùng Bìu Khác

Nhiều nam giới tìm kiếm các cụm từ như viêm nang tinh hoàn, viêm màng tinh hoàn, viêm túi tinh hoàn, viêm thừng tinh hoàn, viêm da tinh hoàn vì nhầm lẫn giữa các cấu trúc giải phẫu vùng bìu – tinh hoàn. Về mặt y khoa, mỗi thuật ngữ chỉ một vị trí viêm khác nhau:

Ảnh minh hoạ: Phân Biệt Viêm Tinh Hoàn Với Các Tình Trạng Viêm Vùng Bìu Khác

• Viêm màng tinh hoàn (tràn dịch màng tinh hoàn nhiễm khuẩn): viêm lớp màng bao quanh tinh hoàn, thường là biến chứng của viêm tinh hoàn không điều trị kịp thời.
• Viêm thừng tinh hoàn: viêm ở thừng tinh – cấu trúc chứa ống dẫn tinh, mạch máu nuôi tinh hoàn, thường đi kèm viêm mào tinh – tinh hoàn.
• Viêm túi tinh hoàn (viêm túi tinh): viêm ở túi tinh – tuyến nằm sau bàng quang, tiết dịch tạo tinh dịch, khác với tinh hoàn về vị trí giải phẫu nhưng có thể gây đau lan xuống vùng bìu khiến người bệnh nhầm lẫn.
• Viêm da tinh hoàn: tình trạng viêm da vùng bìu (do nấm, kích ứng, viêm nang lông), không phải viêm bên trong tinh hoàn.
• Viêm nang tinh hoàn: cách gọi dân gian, thường dùng để chỉ chung tình trạng viêm nhiễm vùng bìu bao gồm cả viêm tinh hoàn.

Vì các tình trạng này có hướng xử trí khác nhau, nam giới không nên tự chẩn đoán mà cần thăm khám để bác sĩ xác định chính xác vị trí và nguyên nhân viêm.

Xem thêm: Viêm Tinh Hoàn Nên Ăn Gì, Kiêng Gì? Có Quan Hệ Được?

Bệnh Viêm Tinh Hoàn Có Nguy Hiểm Không?

Nếu được phát hiện và điều trị đúng thời điểm, viêm tinh hoàn thường đáp ứng tốt với thuốc và không để lại di chứng. Tuy nhiên, nếu chủ quan trì hoãn điều trị, bệnh có thể dẫn đến:

Ảnh minh hoạ: Bệnh Viêm Tinh Hoàn Có Nguy Hiểm Không?

• Áp xe tinh hoàn, tràn dịch màng tinh hoàn.
• Teo tinh hoàn, giảm khả năng sinh tinh, ảnh hưởng đến khả năng có con.
• Viêm mãn tính tái phát nhiều đợt, gây đau kéo dài vùng bìu.
• Nguy cơ lây nhiễm bệnh xã hội cho bạn tình nếu nguyên nhân là STI không được điều trị.

Xem thêm: Viêm Tinh Hoàn Ở Trẻ Em Và Trẻ Sơ Sinh: Cha Mẹ Cần Biết

Cách Điều Trị Viêm Tinh Hoàn

Phác đồ điều trị viêm tinh hoàn phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh:

Ảnh minh hoạ; Cách Điều Trị Viêm Tinh Hoàn

• Viêm tinh hoàn do vi khuẩn: điều trị bằng kháng sinh phù hợp với tác nhân gây bệnh (lậu cầu, Chlamydia, vi khuẩn đường tiết niệu), thường kết hợp kháng viêm, giảm đau. Người bệnh cần dùng đủ liều, đủ thời gian theo chỉ định để tránh tái phát hoặc kháng thuốc.
• Viêm tinh hoàn do virus quai bị: hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu điều trị hỗ trợ giảm triệu chứng bằng thuốc giảm đau, kháng viêm, nghỉ ngơi tại chỗ.
• Chăm sóc tại nhà hỗ trợ điều trị: mặc quần lót nâng đỡ bìu, chườm lạnh giảm sưng đau, hạn chế vận động mạnh, kiêng quan hệ tình dục cho đến khi khỏi hẳn để tránh lây nhiễm và tránh kích thích vùng viêm.
• Can thiệp ngoại khoa: chỉ định trong trường hợp áp xe tinh hoàn, tràn dịch nặng hoặc không đáp ứng điều trị nội khoa.

Nam giới không nên tự ý mua kháng sinh điều trị tại nhà vì việc dùng sai loại hoặc sai liều có thể khiến vi khuẩn kháng thuốc, kéo dài thời gian hồi phục và tăng nguy cơ biến chứng.

Khi Nào Cần Đi Khám Nếu Nghi Ngờ Bị Viêm Tinh Hoàn?

Ảnh minh hoạ: Khi Nào Cần Đi Khám Nếu Nghi Ngờ Bị Viêm Tinh Hoàn?

Nam giới nên đến cơ sở y tế chuyên khoa Nam học – Tiết niệu ngay khi có một trong các dấu hiệu sau: sưng đau tinh hoàn đột ngột, sốt kèm đau vùng bìu, đau không giảm sau 1–2 ngày tự chăm sóc, hoặc có tiền sử quan hệ tình dục không an toàn gần đây. Tại Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng, siêu âm bìu – tinh hoàn và xét nghiệm cần thiết để xác định chính xác nguyên nhân, từ đó đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, tránh nhầm lẫn với các cấp cứu ngoại khoa như xoắn tinh hoàn.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Viêm Tinh Hoàn

Viêm tinh hoàn có tự khỏi không? Thể nhẹ do virus có thể tự thuyên giảm sau vài ngày đến vài tuần, nhưng viêm do vi khuẩn cần điều trị kháng sinh mới khỏi dứt điểm, không nên chủ quan chờ tự khỏi.

Viêm tinh hoàn có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản không? Có thể ảnh hưởng nếu viêm nặng, tái phát nhiều lần hoặc điều trị muộn gây teo tinh hoàn, giảm chất lượng tinh trùng.

Bị viêm tinh hoàn có quan hệ tình dục được không? Nên kiêng quan hệ trong giai đoạn viêm cấp để tránh đau tăng và tránh lây nhiễm cho bạn tình nếu nguyên nhân là bệnh lây qua đường tình dục.

Viêm tinh hoàn có lây không? Bản thân tình trạng viêm không lây, nhưng nếu nguyên nhân là vi khuẩn lậu, Chlamydia thì có thể lây cho bạn tình qua quan hệ tình dục không an toàn.

• 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
• ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
• 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
• 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
• 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
• 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.

Nguồn Tham Khảo

Thông tin trong bài được đối chiếu theo tài liệu y khoa cập nhật của Cleveland Clinic về nguyên nhân, triệu chứng và điều trị viêm tinh hoàn (Orchitis).