Bài viết được tham vấn y khoa bởi ThS.BS CKI Phùng Thanh Vân – Chuyên khoa Sản phụ khoa, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Viêm lộ tuyến cổ tử cung là một trong những chẩn đoán phụ khoa phổ biến nhất tại Việt Nam, nhưng cũng là chủ đề khiến nhiều chị em hoang mang vì tên gọi nghe có vẻ nghiêm trọng. Trên thực tế, bản chất của tình trạng này phức tạp hơn một chút so với cách gọi thông thường: không phải mọi trường hợp “lộ tuyến” đều là bệnh lý cần điều trị ngay. Bài viết dưới đây giải thích rõ định nghĩa, phân biệt lộ tuyến sinh lý với bệnh lý, cách phân cấp độ và những dấu hiệu chị em cần lưu ý.
Viêm lộ tuyến cổ tử cung là gì? Định nghĩa và vị trí
Xem thêm: Điều trị viêm lộ tuyến cổ tử cung: Thuốc uống, thuốc đặt và phác đồ hiệu quả
Ảnh minh hoạ: Viêm lộ tuyến cổ tử cung là gì?
Cổ tử cung được cấu tạo bởi hai loại tế bào biểu mô: lớp tế bào vảy (biểu mô lát) bao phủ mặt ngoài cổ tử cung (ngoại cổ tử cung), có màu hồng nhạt, bề mặt trơn láng; và lớp tế bào tuyến (biểu mô trụ) nằm bên trong ống cổ tử cung, có chức năng tiết chất nhầy, bề mặt gồ ghề hơn và có màu đỏ sẫm hơn.
Lộ tuyến cổ tử cung (thuật ngữ y khoa quốc tế gọi là cervical ectropion) là tình trạng lớp tế bào tuyến từ bên trong ống cổ tử cung “lộn ra” và xuất hiện ở mặt ngoài cổ tử cung – nơi bình thường chỉ có tế bào vảy. Khi quan sát qua mỏ vịt, vùng lộ tuyến có màu đỏ tươi, bề mặt gồ ghề hơn vùng xung quanh, dễ chảy máu khi chạm vào do lớp tế bào tuyến mỏng và nhiều mạch máu hơn.
Điều quan trọng cần hiểu là: bản thân việc có tế bào tuyến lộ ra ngoài không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với viêm nhiễm. Đây là lý do y văn quốc tế thường gọi đơn giản là “lộ tuyến cổ tử cung” (cervical ectropion) – một biến đổi hình thái bình thường, chỉ khi vùng lộ tuyến này bị viêm nhiễm thực sự (do vi khuẩn, nấm, hoặc kích ứng kéo dài) mới thực sự gọi là “viêm lộ tuyến cổ tử cung”.
Lộ tuyến tái tạo là gì? Phân biệt sinh lý và bệnh lý
Xem thêm: Đốt viêm lộ tuyến cổ tử cung: Các phương pháp, chi phí và lưu ý sau thủ thuật
Ảnh minh hoạ: Lộ tuyến tái tạo là gì? Phân biệt sinh lý và bệnh lý
Đây là khái niệm khiến nhiều chị em bối rối nhất. “Lộ tuyến tái tạo” là quá trình tự nhiên của cơ thể, trong đó lớp tế bào vảy dần dần phát triển và thay thế lớp tế bào tuyến đang lộ ra ngoài, đưa ranh giới giữa hai loại tế bào trở về vị trí bình thường bên trong ống cổ tử cung. Đây thực chất là quá trình cơ thể tự “chữa lành”, không phải một dạng bệnh nặng hơn như nhiều người lầm tưởng.
Lộ tuyến sinh lý (thường gặp ở nữ giới trẻ, phụ nữ mang thai, hoặc đang dùng thuốc tránh thai nội tiết) xảy ra do nồng độ estrogen cao, khiến vùng tế bào tuyến lộ ra ngoài nhiều hơn bình thường. Ở giai đoạn này, nếu không kèm dấu hiệu viêm nhiễm (khí hư bất thường, ngứa, mùi hôi), phần lớn các hướng dẫn y khoa quốc tế xem đây là biến đổi bình thường, không cần điều trị, chỉ cần theo dõi định kỳ qua khám phụ khoa.
Lộ tuyến bệnh lý là khi vùng tế bào tuyến lộ ra ngoài kèm theo tình trạng viêm nhiễm thực sự – do vi khuẩn, nấm, hoặc kích ứng kéo dài từ dịch tiết, khi đó mới thực sự cần can thiệp điều trị.
Các cấp độ viêm lộ tuyến cổ tử cung: 1, 2, 3 (và cách mô tả mức độ nặng hơn)
Trong thực hành lâm sàng tại Việt Nam, viêm lộ tuyến cổ tử cung thường được mô tả theo diện tích vùng tổn thương so với tổng diện tích bề mặt cổ tử cung khi quan sát qua mỏ vịt:
Xem thêm: Viêm lộ tuyến cổ tử cung có nguy hiểm không? Biến chứng và ảnh hưởng sinh sản
Ảnh minh hoạ: Các cấp độ viêm lộ tuyến cổ tử cung: 1, 2, 3
- Độ 1 (nhẹ): vùng lộ tuyến chiếm dưới 1/3 diện tích cổ tử cung, thường ít triệu chứng, khí hư ra không nhiều.
- Độ 2 (trung bình): vùng lộ tuyến chiếm khoảng 1/3 đến 2/3 diện tích cổ tử cung, khí hư ra nhiều hơn, có thể kèm cảm giác ẩm ướt khó chịu.
- Độ 3 (nặng): vùng lộ tuyến chiếm trên 2/3 diện tích, thậm chí lan gần hết bề mặt cổ tử cung, khí hư ra nhiều, dễ viêm nhiễm tái phát, dễ chảy máu khi khám hoặc khi quan hệ.
Một số tài liệu và cơ sở khám chữa bệnh còn mô tả thêm mức “diện rộng toàn bộ” (đôi khi gọi là độ 4) khi tổn thương lan ra gần như toàn bộ bề mặt cổ tử cung kèm viêm nhiễm rõ rệt. Cần lưu ý rằng cách phân độ này chủ yếu dựa trên quan sát diện tích tổn thương trong thực hành lâm sàng tại Việt Nam, không phải là hệ thống phân loại chuẩn hóa quốc tế – y văn thế giới chủ yếu mô tả cervical ectropion theo mức độ triệu chứng đi kèm hơn là chia độ theo diện tích.
Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết viêm lộ tuyến cổ tử cung
Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:
Xem thêm: Viêm lộ tuyến cổ tử cung khi mang thai và sau sinh: Nguy hiểm và cách xử lý
Ảnh minh hoạ: Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết viêm lộ tuyến cổ tử cung
- Khí hư ra nhiều bất thường: có thể trong, nhầy dính (nếu lộ tuyến đơn thuần chưa viêm) hoặc đục, có mùi hôi (nếu đã viêm nhiễm kèm theo).
- Ra máu sau khi quan hệ tình dục (giao hợp ra máu): do lớp tế bào tuyến mỏng, nhiều mạch máu, dễ tổn thương khi có ma sát.
- Ra máu hoặc dịch bất thường sau khi khám phụ khoa hoặc làm xét nghiệm Pap smear: cũng do cùng cơ chế trên.
- Đau rát nhẹ, cảm giác ẩm ướt khó chịu vùng kín ở một số trường hợp lộ tuyến diện rộng kèm viêm.
- Nhiều trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng, chỉ được phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa định kỳ.
Dấu hiệu khỏi viêm lộ tuyến – nhận biết khi nào đã hết bệnh
Sau khi điều trị (nếu có chỉ định) hoặc trong quá trình theo dõi lộ tuyến sinh lý tự tái tạo, một số dấu hiệu cho thấy tình trạng đang cải thiện:
Xem thêm: Mẹo chữa viêm lộ tuyến cổ tử cung bằng thuốc nam, đông y: Có hiệu quả không?
Ảnh minh hoạ: Dấu hiệu khỏi viêm lộ tuyến nhận biết khi nào đã hết bệnh
- Lượng khí hư giảm dần, trở về màu trong, không mùi.
- Không còn hiện tượng ra máu sau quan hệ tình dục.
- Khi tái khám, bác sĩ quan sát thấy diện tích vùng lộ tuyến thu hẹp dần, ranh giới giữa tế bào vảy và tế bào tuyến dịch chuyển trở lại vào trong ống cổ tử cung (quá trình tái tạo hoàn tất).
- Không còn cảm giác đau rát, khó chịu vùng kín.
Quá trình lộ tuyến tự tái tạo (với các trường hợp sinh lý, không viêm) có thể diễn ra tự nhiên theo thời gian mà không cần can thiệp, nhưng việc xác định “đã khỏi hẳn hay chưa” cần được bác sĩ đánh giá qua khám trực tiếp, không nên tự đánh giá chỉ dựa vào cảm nhận triệu chứng.
Nguyên nhân gây viêm lộ tuyến cổ tử cung
Các yếu tố liên quan đến lộ tuyến cổ tử cung bao gồm:
Xem thêm: Viêm lộ tuyến cổ tử cung nên ăn gì, kiêng gì? Chế độ sinh hoạt và phòng ngừa
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân gây viêm lộ tuyến cổ tử cung
- Nội tiết tố estrogen tăng cao: là nguyên nhân sinh lý chính, thường gặp ở tuổi dậy thì, phụ nữ mang thai, hoặc khi dùng thuốc tránh thai nội tiết chứa estrogen.
- Quan hệ tình dục sớm, quan hệ tình dục không an toàn: có thể làm tăng nguy cơ viêm nhiễm tại vùng lộ tuyến do vi khuẩn, virus xâm nhập.
- Sinh đẻ nhiều lần, nạo phá thai nhiều lần: có thể gây tổn thương, thay đổi cấu trúc cổ tử cung.
- Viêm nhiễm phụ khoa kéo dài không điều trị (viêm âm đạo do nấm, tạp khuẩn): tạo môi trường viêm nhiễm kéo dài tại vùng lộ tuyến vốn đã nhạy cảm hơn.
- Vệ sinh vùng kín không đúng cách: thụt rửa sâu, dùng dung dịch vệ sinh không phù hợp làm tăng nguy cơ kích ứng, viêm nhiễm vùng lộ tuyến.
Cần lưu ý, lộ tuyến cổ tử cung không phải là bệnh lây truyền qua đường tình dục và không làm tăng nguy cơ ung thư cổ tử cung – đây là hiểu lầm khá phổ biến. Tuy nhiên, do vùng lộ tuyến dễ chảy máu và nhạy cảm hơn, việc khám phụ khoa định kỳ và tầm soát HPV/Pap smear định kỳ vẫn cần được duy trì như khuyến cáo chung cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.
Phân biệt viêm lộ tuyến với viêm cổ tử cung thông thường
Hai tình trạng này thường bị nhầm lẫn vì đều liên quan đến cổ tử cung và có một số triệu chứng chồng lấp:
Ảnh minh hoạ: Phân biệt viêm lộ tuyến với viêm cổ tử cung thông thường
- Viêm lộ tuyến cổ tử cung: bản chất là sự thay đổi vị trí của tế bào tuyến (một biến đổi hình thái), viêm chỉ xảy ra khi vùng lộ tuyến này bị nhiễm khuẩn/nấm thêm vào. Đặc trưng bởi hình ảnh vùng đỏ, gồ ghề khu trú quanh lỗ cổ tử cung khi quan sát qua mỏ vịt.
- Viêm cổ tử cung thông thường (cervicitis): là tình trạng viêm nhiễm trực tiếp tại mô cổ tử cung, có thể xảy ra trên cổ tử cung có hoặc không có lộ tuyến, thường do các tác nhân như Chlamydia, lậu cầu, virus Herpes, hoặc vi khuẩn từ viêm âm đạo lan lên. Triệu chứng khí hư mủ, có mùi hôi thường rõ rệt hơn.
Trên thực tế, hai tình trạng này có thể cùng tồn tại – một cổ tử cung có lộ tuyến vẫn có thể bị viêm cổ tử cung do tác nhân khác gây ra. Vì vậy, việc khám mỏ vịt kết hợp xét nghiệm dịch cổ tử cung là cách duy nhất để xác định chính xác đang gặp tình trạng nào, hoặc cả hai.
Hình ảnh viêm lộ tuyến cổ tử cung theo từng cấp độ
Ảnh minh hoạ: Hình ảnh viêm lộ tuyến cổ tử cung theo từng cấp độ
Vì đây là vùng giải phẫu cần quan sát trực tiếp bằng dụng cụ y tế chuyên dụng (mỏ vịt) trong môi trường khám phụ khoa, hình ảnh thực tế của từng cấp độ chỉ có thể được quan sát chính xác qua thăm khám trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa. Mô tả tổng quát về mặt hình thái: vùng lộ tuyến có màu đỏ tươi hơn rõ rệt so với vùng cổ tử cung bình thường xung quanh, bề mặt gồ ghề dạng hạt nhỏ (do cấu trúc tuyến), và diện tích vùng đỏ này thể hiện mức độ nặng nhẹ theo phân cấp độ đã nêu ở trên. Chị em không nên tự so sánh hình ảnh trên mạng để tự chẩn đoán cấp độ cho mình, vì cần có dụng cụ và kinh nghiệm chuyên môn để đánh giá chính xác.
Nên đặt lịch khám phụ khoa để được đánh giá chính xác
Ảnh minh hoạ: Nên đặt lịch khám Viêm Lộ Tuyến Cổ Tử Cung để được đánh giá chính xác
Vì lộ tuyến cổ tử cung có thể là biến đổi sinh lý bình thường hoặc tình trạng bệnh lý cần điều trị tùy từng trường hợp, việc tự đoán “mình bị nặng hay nhẹ” qua triệu chứng là không đủ chính xác. Chị em nên chủ động đặt lịch khám phụ khoa tại Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi để được khám mỏ vịt trực tiếp, đánh giá đúng cấp độ và xác định có cần điều trị hay chỉ cần theo dõi định kỳ.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo
- Thông tin về lộ tuyến cổ tử cung (cervical ectropion) của Cleveland Clinic
- Cơ chế, nguyên nhân và triệu chứng lộ tuyến cổ tử cung trên TeachMeObGyn
