Bài viết được tham vấn y khoa bởi BS CKI Nguyễn Thị Minh Cúc – Chuyên khoa Sản phụ khoa, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Viêm buồng trứng là một chẩn đoán ít khi đứng riêng lẻ trong thực hành lâm sàng – phần lớn các trường hợp đi kèm với viêm vòi trứng, tạo thành bệnh cảnh chung gọi là viêm phần phụ. Tuy vậy, hiểu rõ vai trò riêng của buồng trứng trong bệnh cảnh này vẫn rất quan trọng, đặc biệt với các nguyên nhân đặc biệt như quai bị hay bệnh tự miễn – những yếu tố ít được nhắc đến khi nói về viêm nhiễm phụ khoa thông thường. Bài viết dưới đây cung cấp cái nhìn tổng quan đầy đủ về viêm buồng trứng.
Viêm buồng trứng là gì? Định nghĩa và vị trí giải phẫu
Xem thêm: Điều trị viêm buồng trứng: Thuốc kháng sinh, phác đồ và cách chữa hiệu quả
Ảnh minh hoạ: Viêm buồng trứng là gì?
Viêm buồng trứng (thuật ngữ y khoa: oophoritis) là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại một hoặc cả hai buồng trứng – cơ quan nằm hai bên tử cung, có chức năng sản xuất trứng và nội tiết tố nữ (estrogen, progesterone). Đây là một trong hai thành phần chính của “phần phụ” (bên cạnh vòi trứng), nên về mặt lâm sàng, viêm buồng trứng thường không tách rời hoàn toàn khỏi các bệnh lý viêm phần phụ đã được đề cập ở các bài viết trước.
Theo y văn quốc tế, một điểm quan trọng cần biết là: viêm buồng trứng đơn thuần, không kèm viêm vòi trứng, là một chẩn đoán tương đối hiếm gặp trong thực tế lâm sàng. Phần lớn các trường hợp viêm nhiễm ảnh hưởng đến buồng trứng cũng đồng thời ảnh hưởng đến vòi trứng do vị trí giải phẫu liền kề, khiến các bác sĩ thường sử dụng thuật ngữ “viêm phần phụ” (salpingo-oophoritis) để mô tả chính xác hơn thay vì chỉ nói riêng viêm buồng trứng.
Nguyên nhân gây viêm buồng trứng
Có hai nhóm nguyên nhân chính, với cơ chế bệnh học hoàn toàn khác nhau:
Xem thêm: Viêm buồng trứng có nguy hiểm không? Ảnh hưởng đến khả năng có thai
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân gây viêm buồng trứng
Nhóm do nhiễm khuẩn (phổ biến nhất):
- Vi khuẩn lây qua đường tình dục, đặc biệt là Chlamydia trachomatis và lậu cầu (Neisseria gonorrhoeae) – đây là nguyên nhân hàng đầu, thường gặp ở phụ nữ trẻ tuổi hoạt động tình dục.
- Nhiễm khuẩn ngược dòng từ âm đạo, cổ tử cung lan lên qua tử cung, vòi trứng rồi đến buồng trứng – đây là cơ chế bệnh sinh chủ yếu của viêm phần phụ nói chung.
- Sau các thủ thuật phụ khoa như đặt vòng tránh thai không đảm bảo vô khuẩn, nạo phá thai, sinh nở.
- Viêm lan từ các cơ quan lân cận trong ổ bụng, dù ít gặp hơn (ví dụ từ viêm ruột thừa vỡ, viêm phúc mạc).
Nhóm không do nhiễm khuẩn (hiếm gặp hơn):
- Viêm buồng trứng do virus quai bị: được ghi nhận ở khoảng 5% các trường hợp nhiễm quai bị ở nữ giới, thường gây viêm một bên buồng trứng, đáng chú ý là dạng này không làm tăng nguy cơ vô sinh về sau theo các nghiên cứu hiện có.
- Viêm buồng trứng tự miễn (autoimmune oophoritis): là tình trạng hệ miễn dịch tự tấn công nhầm vào mô buồng trứng, không liên quan đến nhiễm trùng. Đây là nguyên nhân hiếm gặp, biểu hiện bằng rối loạn kinh nguyệt (kinh thưa hoặc mất kinh) và có thể liên quan đến suy buồng trứng sớm nếu không được phát hiện, chẩn đoán dựa trên xét nghiệm kháng thể kháng buồng trứng đặc hiệu.
Triệu chứng và biểu hiện nhận biết viêm buồng trứng
Biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh:
Xem thêm: Viêm buồng trứng do quai bị: Triệu chứng, nguy hiểm và cách xử lý
Ảnh minh hoạ: Triệu chứng và biểu hiện nhận biết viêm buồng trứng
- Với viêm do nhiễm khuẩn (dạng phổ biến nhất): đau vùng chậu/bụng dưới là triệu chứng chính, có thể kèm sốt và khí hư âm đạo bất thường, tuy nhiên mức độ biểu hiện của các triệu chứng này khá thay đổi giữa từng người. Đáng lưu ý, có tới khoảng một nửa số trường hợp nhiễm Chlamydia mức độ nhẹ có thể không biểu hiện triệu chứng rõ ràng, khiến bệnh âm thầm tiến triển.
- Với viêm buồng trứng tự miễn: biểu hiện chủ yếu là rối loạn kinh nguyệt (kinh thưa, mất kinh), kèm các triệu chứng liên quan đến nang buồng trứng như đau bụng âm ỉ, đầy hơi, buồn nôn – khác hẳn với biểu hiện đau cấp tính, sốt của viêm do nhiễm khuẩn.
- Triệu chứng đi kèm khác có thể gặp: đau khi quan hệ tình dục (do các cấu trúc phần phụ đang viêm), rối loạn kinh nguyệt, khó chịu khi đi tiểu do bàng quang bị kích thích bởi tình trạng viêm lân cận.
- Ở giai đoạn mãn tính hoặc tái phát, triệu chứng có thể chuyển thành đau vùng chậu dai dẳng do các dải dính hình thành sau nhiều đợt viêm.
Phân loại viêm buồng trứng: cấp tính, mãn tính, một bên, hai bên
Xem thêm: Viêm nang buồng trứng, viêm đa nang và viêm tai vòi buồng trứng: Phân biệt và điều trị
Ảnh minh hoạ: Phân loại viêm buồng trứng: cấp tính, mãn tính, một bên, hai bên
- Cấp tính: khởi phát đột ngột, triệu chứng đau, sốt rõ rệt, thường liên quan đến đợt nhiễm khuẩn mới.
- Mãn tính: thường là hậu quả của viêm cấp không điều trị dứt điểm hoặc tái phát nhiều lần, triệu chứng âm ỉ, kéo dài, có thể kèm hình thành dải dính trong ổ bụng.
- Một bên: viêm chỉ ảnh hưởng một buồng trứng – mô hình này được ghi nhận phổ biến hơn trong các trường hợp viêm do virus quai bị.
- Hai bên: viêm ảnh hưởng cả hai buồng trứng – thường gặp hơn trong các trường hợp nhiễm lậu cầu và các trường hợp nhiễm khuẩn ngược dòng điển hình của viêm phần phụ.
Viêm buồng trứng có liên quan đến viêm vòi trứng không? Phân biệt
Ảnh minh hoạ: Viêm buồng trứng có liên quan đến viêm vòi trứng không?
Đây là câu hỏi quan trọng cần được trả lời trung thực: trên thực tế lâm sàng, viêm buồng trứng và viêm vòi trứng gần như luôn đi cùng nhau. Do vị trí giải phẫu liền kề và cùng chung đường xâm nhập của vi khuẩn (ngược dòng từ cổ tử cung), tình trạng viêm hiếm khi khu trú hoàn toàn ở một cơ quan.
Khi cả hai cùng bị viêm, y khoa gọi đây là viêm phần phụ (salpingo-oophoritis) – thuật ngữ lâm sàng chính xác và được sử dụng phổ biến hơn nhiều so với việc chỉ nói riêng “viêm buồng trứng” hay “viêm vòi trứng”. Trên thực tế, ngay cả các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh cũng thường gặp khó khăn trong việc phân định ranh giới chính xác giữa mô buồng trứng viêm và mô vòi trứng viêm khi hai cấu trúc này dính sát vào nhau (gọi là “phức hợp viêm phần phụ”).
Trường hợp ngoại lệ đáng chú ý là viêm buồng trứng do quai bị hoặc do tự miễn – hai dạng này thường không kèm theo viêm vòi trứng, vì cơ chế bệnh sinh hoàn toàn khác (theo đường máu hoặc miễn dịch, không phải nhiễm khuẩn ngược dòng từ đường sinh dục dưới).
Siêu âm có phát hiện được viêm buồng trứng không?
Có, siêu âm – đặc biệt là siêu âm đầu dò âm đạo – là phương tiện chẩn đoán hình ảnh chính để đánh giá viêm buồng trứng, có thể phát hiện:
Ảnh minh hoạ: Siêu âm có phát hiện được viêm buồng trứng không?
- Buồng trứng to hơn bình thường, có nang hoặc dịch bất thường.
- Tình trạng tăng sinh mạch máu tại buồng trứng khi quan sát bằng siêu âm Doppler, gợi ý tình trạng viêm đang hoạt động.
- Sự hiện diện của khối áp xe nếu viêm đã tiến triển nặng.
- Với các trường hợp viêm phần phụ phức tạp, siêu âm giúp quan sát xem buồng trứng và vòi trứng có còn phân biệt được ranh giới rõ ràng hay đã dính thành một khối viêm chung (phức hợp viêm phần phụ).
Một vai trò quan trọng khác của siêu âm là giúp phân biệt viêm buồng trứng với xoắn buồng trứng – một cấp cứu ngoại khoa có triệu chứng đau tương tự nhưng cần xử trí hoàn toàn khác (phẫu thuật khẩn cấp), thông qua đánh giá dòng máu đến buồng trứng bằng Doppler.
Khi nào cần đi khám ngay?
Nên đến cơ sở y tế sớm, không trì hoãn, nếu có các dấu hiệu:
Ảnh minh hoạ: Khi nào viêm buồng trứng cần đi khám ngay?
- Đau bụng dưới dữ dội, đột ngột, đặc biệt kèm sốt cao.
- Đau bụng kèm khí hư bất thường, có mùi hôi.
- Rối loạn kinh nguyệt bất thường (kinh thưa, mất kinh) không rõ nguyên nhân, đặc biệt nếu kéo dài nhiều tháng.
- Đau bụng dưới âm ỉ kéo dài, không cải thiện sau vài ngày theo dõi.
- Từng mắc quai bị gần đây và xuất hiện đau bụng dưới một bên.
- Đã từng viêm âm đạo, viêm cổ tử cung không điều trị dứt điểm và nay xuất hiện đau bụng dưới, sốt.
Xem thêm: Viêm nhiễm phụ khoa: Dấu hiệu, nguyên nhân & cách chữa
Nên đặt lịch khám phụ khoa sớm khi nghi ngờ viêm buồng trứng
Ảnh minh hoạ: Nên đặt lịch khám phụ khoa sớm khi nghi ngờ viêm buồng trứng
Vì viêm buồng trứng hiếm khi đứng riêng lẻ và có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau – từ nhiễm khuẩn thông thường đến các nguyên nhân đặc biệt như quai bị hay bệnh tự miễn, việc chẩn đoán chính xác cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa thông qua thăm khám, siêu âm và xét nghiệm phù hợp. Chị em nên chủ động đặt lịch khám tại Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ, để được chẩn đoán đúng nguyên nhân và điều trị kịp thời, tránh các biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo
- Tổng quan về nguyên nhân, triệu chứng và chẩn đoán viêm buồng trứng trên Healthline
- Thông tin về viêm buồng trứng (Oophoritis) và mối liên hệ với viêm vòi trứng
