Bài viết được tham vấn y khoa bởi BS CKI Nguyễn Thị Minh Cúc – Chuyên khoa Sản phụ khoa, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Cùng gọi chung là “viêm âm đạo” nhưng tác nhân gây bệnh khác nhau sẽ cần loại thuốc hoàn toàn khác nhau. Dùng thuốc trị nấm cho trường hợp viêm do vi khuẩn (hoặc ngược lại) không những không khỏi mà còn khiến hệ vi sinh âm đạo càng mất cân bằng hơn. Bài viết này đi sâu vào từng tác nhân cụ thể – Candida, Gardnerella (viêm do tạp khuẩn), Trichomonas – giúp chị em nhận biết đúng loại mình đang gặp và hiểu vì sao cần xét nghiệm trước khi điều trị.
Viêm âm đạo do nấm Candida – triệu chứng đặc trưng và điều trị
Nấm Candida albicans là loại nấm men tồn tại tự nhiên với số lượng nhỏ trong âm đạo. Khi gặp điều kiện thuận lợi (dùng kháng sinh, thay đổi nội tiết, hệ miễn dịch suy giảm, đái tháo đường kiểm soát kém), nấm phát triển quá mức và gây viêm.
Ảnh minh hoạ: Viêm âm đạo do nấm Candida
Triệu chứng đặc trưng:
- Ngứa dữ dội, đôi khi ngứa nhiều hơn cả các loại viêm âm đạo khác.
- Khí hư trắng đục, đặc, vón thành mảng như bã đậu, thường ít mùi hoặc không có mùi hôi rõ rệt.
- Niêm mạc âm hộ – âm đạo đỏ, có thể sưng nhẹ, nóng rát khi tiểu tiện hoặc quan hệ.
Điều trị: thường dùng thuốc kháng nấm nhóm azole, có thể ở dạng viên đặt âm đạo (như clotrimazole, miconazole) trong vài ngày, hoặc thuốc uống fluconazole liều đơn với các trường hợp nhẹ đến trung bình. Với nấm tái phát nhiều lần (từ 4 đợt/năm trở lên), bác sĩ có thể chỉ định phác đồ điều trị duy trì kéo dài hơn thay vì chỉ điều trị đợt cấp.
Viêm âm đạo do vi khuẩn Gardnerella (BV) – nhận biết và điều trị kháng sinh
Gardnerella vaginalis là vi khuẩn thường được nhắc đến nhiều nhất trong nhóm gây viêm âm đạo do tạp khuẩn (Bacterial Vaginosis – BV) – đây là loại viêm âm đạo phổ biến nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Cơ chế bệnh không phải do một loại vi khuẩn “lạ” xâm nhập, mà do lợi khuẩn Lactobacillus suy giảm, tạo điều kiện cho Gardnerella và các vi khuẩn kỵ khí khác phát triển vượt mức.
Ảnh minh hoạ: Viêm âm đạo do vi khuẩn Gardnerella
Triệu chứng đặc trưng:
- Khí hư màu xám trắng, loãng, bám đều thành âm đạo.
- Mùi hôi tanh đặc trưng, thường rõ hơn sau khi quan hệ tình dục hoặc trong kỳ kinh.
- Có khoảng một nửa trường hợp không có triệu chứng rõ ràng, chỉ phát hiện qua khám hoặc xét nghiệm định kỳ.
- Ít khi gây ngứa nhiều như viêm do nấm.
Điều trị: kháng sinh nhóm metronidazole (dạng uống hoặc gel đặt âm đạo) là lựa chọn phổ biến, một số trường hợp dùng clindamycin dạng kem bôi hoặc viên đặt. Cần lưu ý viêm do tạp khuẩn có tỷ lệ tái phát khá cao sau điều trị, nên việc tuân thủ đủ liệu trình và tái khám khi cần là quan trọng để hạn chế tái phát.
Viêm âm đạo do Trichomonas – bệnh lây qua đường tình dục
Khác với hai nhóm trên, viêm do Trichomonas vaginalis là một bệnh lây truyền qua đường tình dục, do ký sinh trùng đơn bào lây khi quan hệ không sử dụng biện pháp bảo vệ.
Ảnh minh hoạ: Viêm âm đạo do Trichomonas
Triệu chứng đặc trưng:
- Khí hư màu vàng xanh, có bọt, lượng nhiều, kèm mùi hôi khó chịu.
- Ngứa rát nhiều, có thể kèm đau khi quan hệ hoặc khi đi tiểu.
- Niêm mạc cổ tử cung có thể xuất hiện các chấm đỏ nhỏ khi quan sát qua mỏ vịt (dấu hiệu “cổ tử cung hình quả dâu tây” trong y văn).
Điều trị: thuốc kháng ký sinh trùng nhóm metronidazole hoặc tinidazole đường uống. Điểm khác biệt quan trọng so với hai nhóm trên là cần điều trị đồng thời cho cả bạn tình, kể cả khi bạn tình không có triệu chứng, để tránh lây nhiễm qua lại. Trong thời gian điều trị, nên kiêng quan hệ tình dục cho đến khi cả hai hoàn thành liệu trình.
Viêm do tạp khuẩn / trực khuẩn Gram khác
Ảnh minh hoạ: Viêm do tạp khuẩn / trực khuẩn Gram khác
Ngoài Gardnerella, hệ vi sinh âm đạo mất cân bằng còn có thể tạo điều kiện cho các loại vi khuẩn kỵ khí và trực khuẩn Gram âm/Gram dương khác cùng phát triển, khiến khí hư có thể có màu sắc, mùi và độ đặc thay đổi phức tạp hơn so với viêm do một tác nhân đơn lẻ. Nhóm này thường được phát hiện qua soi tươi hoặc nhuộm Gram dịch âm đạo, và việc điều trị phụ thuộc vào kết quả kháng sinh đồ nếu viêm tái phát nhiều lần hoặc không đáp ứng với phác đồ kháng sinh thông thường.
Bảng so sánh: khí hư, mùi, ngứa theo từng loại viêm âm đạo
Ảnh minh hoạ: Bảng so sánh: khí hư, mùi, ngứa theo từng loại viêm âm đạo
| Tác nhân | Màu sắc khí hư | Mùi | Mức độ ngứa | Đặc điểm khác |
|---|---|---|---|---|
| Nấm Candida | Trắng đục, vón cục như bã đậu | Ít mùi hoặc không mùi | Ngứa nhiều, rát | Niêm mạc đỏ, sưng |
| Gardnerella (BV) | Xám trắng, loãng | Tanh, rõ hơn sau quan hệ | Ít hoặc không ngứa | Có thể không triệu chứng |
| Trichomonas | Vàng xanh, có bọt | Hôi rõ | Ngứa rát nhiều | Lây qua đường tình dục |
| Tạp khuẩn/Gram khác | Thay đổi, không điển hình | Thay đổi | Thay đổi | Cần soi tươi để xác định |
Bảng trên chỉ mang tính tham khảo tổng quát – trên thực tế nhiều trường hợp đồng nhiễm từ 2 tác nhân trở lên, khiến triệu chứng không điển hình như mô tả, nên không thể dùng bảng này để tự chẩn đoán thay cho xét nghiệm.
Cần làm xét nghiệm gì để xác định đúng tác nhân gây viêm?
Vì các loại viêm âm đạo có triệu chứng chồng lấp và có thể đồng nhiễm, bác sĩ thường chỉ định kết hợp:
Ảnh minh hoạ: Cần làm xét nghiệm gì để xác định đúng tác nhân gây Viêm âm đạo?
- Khám mỏ vịt: quan sát trực tiếp tính chất khí hư, tình trạng niêm mạc âm đạo – cổ tử cung.
- Đo pH âm đạo: pH tăng cao thường gợi ý viêm do tạp khuẩn hoặc Trichomonas, trong khi viêm do nấm thường không làm thay đổi pH nhiều.
- Soi tươi dịch âm đạo dưới kính hiển vi: giúp phát hiện trực tiếp nấm men, trùng roi Trichomonas hoặc các tế bào đặc trưng của viêm do tạp khuẩn (clue cells).
- Nuôi cấy hoặc xét nghiệm sinh học phân tử (PCR): áp dụng khi triệu chứng không điển hình, tái phát nhiều lần hoặc cần xác định chính xác chủng vi khuẩn để chọn kháng sinh phù hợp.
Việc xét nghiệm chỉ mất một buổi khám và cho kết quả nhanh, giúp bác sĩ kê đúng thuốc ngay từ đầu, tránh tình trạng điều trị thử sai loại kéo dài nhiều đợt không khỏi.
Xem thêm: Viêm nhiễm phụ khoa: Dấu hiệu, nguyên nhân & cách chữa
Nên khám phụ khoa để xác định đúng loại vi khuẩn/nấm gây viêm
Vì mỗi loại viêm âm đạo cần một loại thuốc đặc hiệu khác nhau, việc tự mua thuốc đặt hoặc thuốc uống khi chưa xác định đúng tác nhân là nguyên nhân phổ biến khiến nhiều chị em điều trị nhiều lần vẫn không dứt điểm. Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi có đầy đủ trang thiết bị soi tươi, xét nghiệm khí hư tại chỗ, giúp xác định chính xác tác nhân gây bệnh ngay trong buổi khám đầu tiên, từ đó có phác đồ điều trị phù hợp cho từng trường hợp.
Ảnh minh hoạ: Nên khám phụ khoa để xác định đúng loại vi khuẩn/nấm gây viêm
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo
- Phác đồ điều trị từng loại viêm âm đạo theo Mayo Clinic
- Hướng dẫn xét nghiệm phân biệt viêm âm đạo do tạp khuẩn, nấm và Trichomonas trên ARUP Consult
