Bài viết được tham vấn y khoa bởi ThS.BS CKI Phùng Thanh Vân – Sản phụ khoa, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Rất nhiều chị em khi nhận chẩn đoán lạc nội mạc tử cung đặt ngay câu hỏi: lạc nội mạc tử cung có thai được không, có con được không, và nếu khó thụ thai tự nhiên thì IVF hay chuyển phôi có phải là lựa chọn duy nhất? Câu trả lời không giống nhau ở mỗi người, vì nó phụ thuộc vào mức độ tổn thương, tuổi tác và tình trạng dự trữ buồng trứng. Bài viết dưới đây phân tích cụ thể từng trường hợp để chị em có hướng xử trí phù hợp.
Lạc nội mạc tử cung ảnh hưởng đến khả năng có thai như thế nào
Lạc nội mạc tử cung là tình trạng mô tuyến nội mạc (lớp mô vốn chỉ nằm trong lòng tử cung) mọc lạc chỗ ra buồng trứng, ống dẫn trứng, phúc mạc chậu, thậm chí bàng quang hay ruột. Khi mô này chảy máu theo chu kỳ kinh nguyệt nhưng không có đường thoát ra ngoài, nó gây viêm mạn tính, hình thành mô sẹo và dính vùng chậu.
Ảnh minh hoạ: Lạc nội mạc tử cung ảnh hưởng đến khả năng có thai như thế nào
Cơ chế ảnh hưởng đến khả năng có thai gồm:
- Cản trở cơ học: mô sẹo, dính làm biến dạng vòi trứng – buồng trứng, cản trở trứng di chuyển tới gặp tinh trùng.
- Môi trường viêm trong ổ bụng: dịch phúc mạc chứa nhiều cytokine viêm làm giảm chất lượng trứng, ảnh hưởng đến khả năng thụ tinh và làm tổ của phôi.
- U lạc nội mạc tử cung (endometrioma) tại buồng trứng có thể làm giảm dự trữ buồng trứng, nhất là sau phẫu thuật bóc u.
- Rối loạn miễn dịch nhẹ tại niêm mạc tử cung, khiến phôi khó bám dính hơn bình thường.
Theo thống kê được Cleveland Clinic dẫn lại, khoảng một phần ba đến một nửa phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung gặp vấn đề về khả năng sinh sản, nhưng cơ chế chính xác vẫn chưa được xác định rõ ràng, và mối liên hệ này khác nhau tuỳ từng người.
Lạc nội mạc tử cung có thể mang thai không – phụ thuộc mức độ bệnh
Câu hỏi bị lạc nội mạc tử cung có thai được không không có một đáp án chung cho tất cả. Mức độ bệnh (thường chia theo 4 giai đoạn từ nhẹ đến nặng) quyết định phần lớn khả năng thụ thai tự nhiên:
Ảnh minh hoạ: Lạc nội mạc tử cung có thể mang thai không
- Giai đoạn I–II (nhẹ – trung bình): tổn thương còn khu trú, vòi trứng – buồng trứng chưa bị biến dạng nhiều. Nhiều phụ nữ ở nhóm này vẫn có thai tự nhiên, dù thời gian thụ thai có thể kéo dài hơn người bình thường.
- Giai đoạn III–IV (nặng – rất nặng): dính nhiều, u lạc nội mạc tử cung lớn, vòi trứng có thể bị tắc hoặc biến dạng nghiêm trọng. Khả năng có thai tự nhiên giảm rõ rệt, phần lớn cần hỗ trợ sinh sản.
Một nghiên cứu tổng hợp cũng ghi nhận khoảng 25–50% phụ nữ hiếm muộn có lạc nội mạc tử cung, và ngược lại 30–50% phụ nữ mắc bệnh này bị vô sinh – nghĩa là vẫn còn một tỷ lệ không nhỏ phụ nữ mang bệnh có thể có con bình thường.
Yếu tố tuổi tác cũng cộng hưởng với mức độ bệnh: phụ nữ dưới 35 tuổi bị lạc nội mạc tử cung nhẹ thường vẫn còn “cửa sổ” thời gian để thử thai tự nhiên trước khi cân nhắc hỗ trợ sinh sản.
IVF khi bị lạc nội mạc tử cung – tỷ lệ thành công và lưu ý
Với trường hợp lạc nội mạc tử cung mức độ trung bình – nặng, tắc vòi trứng, hoặc đã thử thai tự nhiên nhiều tháng không thành công, thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) thường được bác sĩ chỉ định vì phương pháp này giúp trứng và tinh trùng gặp nhau bên ngoài môi trường viêm của ổ bụng.
Ảnh minh hoạ: IVF khi bị lạc nội mạc tử cung – tỷ lệ thành công và lưu ý
Tỷ lệ thành công của IVF khi bị lạc nội mạc tử cung phụ thuộc vào:
- Giai đoạn bệnh: giai đoạn I–II ít ảnh hưởng đến kết quả IVF hơn giai đoạn III–IV.
- Dự trữ buồng trứng tại thời điểm làm IVF (đặc biệt nếu đã từng phẫu thuật bóc u lạc nội mạc).
- Tuổi của người mẹ – yếu tố quyết định lớn nhất đến chất lượng trứng và tỷ lệ làm tổ.
- Phác đồ kích trứng và có cần điều trị nội tiết (ức chế estrogen) trước chu kỳ IVF hay không.
Trước khi bước vào chu kỳ IVF, bác sĩ có thể chỉ định một đợt dùng thuốc nội tiết trong vài tuần đến vài tháng nhằm giảm viêm và hoạt động của mô lạc nội mạc, sau đó mới tiến hành kích trứng. Trường hợp có u lạc nội mạc tử cung lớn hoặc dính nhiều làm biến dạng giải phẫu vùng chậu, phẫu thuật nội soi trước IVF cũng có thể được cân nhắc, tuy nhiên bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ vì phẫu thuật buồng trứng đôi khi làm giảm thêm dự trữ trứng.
Chuyển phôi khi bị lạc nội mạc tử cung – chuẩn bị và theo dõi
Nhiều chị em thắc mắc lạc nội mạc tử cung có chuyển phôi được không. Câu trả lời là có – lạc nội mạc tử cung không phải là chống chỉ định của chuyển phôi, nhưng cần chuẩn bị nội mạc tử cung kỹ hơn để tăng khả năng phôi làm tổ.
Ảnh minh hoạ: Chuyển phôi khi bị lạc nội mạc tử cung
Một số điểm cần lưu ý khi chuyển phôi ở người bị lạc nội mạc tử cung:
- Kiểm soát viêm trước chuyển phôi: bác sĩ có thể dùng thuốc nội tiết một thời gian để “làm dịu” mô lạc nội mạc, giảm môi trường viêm tại tử cung trước khi đưa phôi vào.
- Đánh giá độ dày và chất lượng nội mạc tử cung qua siêu âm trước ngày chuyển phôi, vì lạc nội mạc tử cung có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận phôi của niêm mạc.
- Chuyển phôi trữ đông (FET) thường được ưu tiên hơn chuyển phôi tươi ở nhiều trường hợp, giúp tách thời điểm kích trứng (khi nồng độ nội tiết đang cao) ra khỏi thời điểm chuyển phôi.
- Theo dõi sát sau chuyển phôi: xét nghiệm beta-hCG, siêu âm sớm để xác định thai làm tổ đúng vị trí, vì người có tiền sử dính vùng chậu có nguy cơ thai ngoài tử cung cao hơn một chút.
Nhìn chung, nhiều phụ nữ lạc nội mạc tử cung vẫn chuyển phôi và có thai thành công nếu được chuẩn bị nội mạc và theo dõi nội tiết phù hợp với từng chu kỳ.
Mang thai khi đang bị lạc nội mạc tử cung – nguy cơ và chăm sóc
Với những trường hợp có thai tự nhiên hoặc sau hỗ trợ sinh sản, mang thai khi bị lạc nội mạc tử cung vẫn cần theo dõi sát hơn thai kỳ thông thường, dù phần lớn diễn tiến bình thường. Một số nguy cơ được ghi nhận cao hơn ở nhóm này gồm:
Ảnh minh hoạ: Mang thai khi đang bị lạc nội mạc tử cung
- Nguy cơ sảy thai sớm và lạc nội mạc tử cung gây sẩy thai ở một tỷ lệ nhất định, do môi trường viêm và chất lượng nội mạc tử cung không tối ưu.
- Thai ngoài tử cung, đặc biệt nếu có tiền sử dính hoặc tổn thương vòi trứng.
- Nguy cơ sinh non, nhau tiền đạo cao hơn nhẹ so với thai phụ không mắc bệnh.
- Đau vùng chậu có thể tăng lên trong 3 tháng đầu do thay đổi nội tiết, sau đó thường giảm dần vì nồng độ progesterone thai kỳ có xu hướng ức chế hoạt động của mô lạc nội mạc.
Vì vậy, thai phụ có tiền sử lạc nội mạc tử cung nên khám thai định kỳ đúng lịch, siêu âm sớm để xác định vị trí làm tổ, và báo ngay cho bác sĩ nếu có dấu hiệu đau bụng bất thường hoặc ra máu âm đạo.
Lạc nội mạc tử cung có gây vô sinh không – giải thích cơ chế
Ảnh minh hoạ: Lạc nội mạc tử cung có gây vô sinh không?
Không phải cứ bị lạc nội mạc tử cung là vô sinh. Bệnh làm giảm khả năng thụ thai qua nhiều cơ chế (viêm mạn tính, dính, tổn thương vòi trứng, giảm dự trữ buồng trứng do u lạc nội mạc), nhưng mức độ ảnh hưởng khác nhau rất nhiều giữa các trường hợp.
Theo Cleveland Clinic, lạc nội mạc tử cung có thể khiến việc thụ thai khó khăn hơn, nhưng không có nghĩa là người bệnh phải loại trừ hoàn toàn khả năng mang thai. Nhiều người vẫn có con tự nhiên, một số cần hỗ trợ sinh sản, và một tỷ lệ nhỏ hơn gặp khó khăn do tổn thương giải phẫu nặng.
Điểm mấu chốt là chẩn đoán và can thiệp càng sớm, cơ hội bảo tồn khả năng sinh sản càng cao – đặc biệt với phụ nữ có kế hoạch sinh con trong vài năm tới nhưng đã được chẩn đoán lạc nội mạc tử cung.
Sau mổ lạc nội mạc tử cung bao lâu thì có thể có thai
Với trường hợp đã phẫu thuật nội soi bóc u lạc nội mạc hoặc gỡ dính vùng chậu, thời điểm cố gắng có thai thường được bác sĩ khuyến nghị trong vòng 6–12 tháng đầu sau mổ, vì đây là giai đoạn “cửa sổ vàng” khi vùng chậu chưa kịp tái dính và mô lạc nội mạc chưa tái phát.
Ảnh minh hoạ: Sau mổ lạc nội mạc tử cung bao lâu thì có thể có thai
Quá trình theo dõi sau mổ thường gồm:
- Đánh giá lại dự trữ buồng trứng (thường qua chỉ số AMH) sau phẫu thuật, nhất là nếu đã bóc u ở cả hai bên buồng trứng.
- Thử thai tự nhiên trong 6–12 tháng nếu vòi trứng còn thông và không có yếu tố hiếm muộn khác kèm theo.
- Nếu sau thời gian này chưa có thai, hoặc dự trữ buồng trứng giảm nhiều, bác sĩ có thể chỉ định chuyển sang IVF sớm hơn thay vì tiếp tục chờ đợi, vì lạc nội mạc tử cung có xu hướng tái phát theo thời gian.
Xem thêm: Bệnh tử cung: Dấu hiệu, nguyên nhân & cách điều trị
Khi nào nên đi khám đánh giá khả năng sinh sản
Chị em nên chủ động khám sớm nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
Ảnh minh hoạ: Khi nào nên đi khám đánh giá khả năng sinh sản
- Đã được chẩn đoán hoặc nghi ngờ lạc nội mạc tử cung và có kế hoạch sinh con.
- Cố gắng có thai trên 6 tháng (nếu trên 35 tuổi) hoặc trên 1 năm (nếu dưới 35 tuổi) mà chưa thành công.
- Đau bụng kinh dữ dội, đau khi quan hệ, rối loạn kinh nguyệt kéo dài.
- Từng phẫu thuật vùng chậu, buồng trứng hoặc có tiền sử u lạc nội mạc tử cung.
Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ đánh giá đúng mức độ bệnh, dự trữ buồng trứng và đưa ra lộ trình phù hợp – từ theo dõi tự nhiên, hỗ trợ nội tiết, đến IVF hoặc chuyển phôi – thay vì để bệnh nhân tự tìm hiểu và trì hoãn thời gian vàng điều trị.
Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi hiện có chuyên khoa Sản phụ khoa hỗ trợ khám, siêu âm đánh giá lạc nội mạc tử cung và tư vấn hướng xử trí phù hợp với từng tình trạng cụ thể. Chị em có thể đặt lịch khám để được bác sĩ tư vấn trực tiếp, tránh tự suy đoán tình trạng bệnh dẫn đến lo lắng không cần thiết.
Câu hỏi thường gặp
U lạc nội mạc tử cung có thai được không? Có thể, nếu u nhỏ và một bên buồng trứng còn hoạt động tốt. Với u lớn hoặc ở cả hai bên, bác sĩ sẽ đánh giá dự trữ buồng trứng để quyết định theo dõi tự nhiên hay hỗ trợ sinh sản.
Lạc nội mạc tử cung có con được không nếu không điều trị gì? Một số trường hợp nhẹ vẫn có con tự nhiên mà không cần can thiệp, nhưng không nên chủ quan trì hoãn thăm khám vì bệnh có xu hướng tiến triển theo thời gian.
Mang thai có làm lạc nội mạc tử cung nặng hơn không? Ngược lại, nhiều trường hợp triệu chứng đau giảm trong thai kỳ do nội tiết progesterone tăng cao, tuy nhiên bệnh có thể tái hoạt động sau sinh.
Lạc nội mạc tử cung và khả năng có thai lần hai có khác lần đầu không? Có thể khác, vì mức độ bệnh có xu hướng thay đổi theo thời gian. Nên khám lại trước khi lên kế hoạch mang thai lần tiếp theo.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo
- Cleveland Clinic – Can I Get Pregnant If I Have Endometriosis? Navigating Fertility With Endometriosis
- Advanced Fertility Center of Chicago – Endometriosis, Fertility and Infertility Endometriosis, Fertility and Infertility
