Bài viết được tham vấn y khoa bởi BS CKII Nguyễn Quang Cừ – Chuyên khoa Tiết niệu & Nam học, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh (varicocele) là tình trạng các tĩnh mạch trong bìu bị giãn rộng bất thường, tương tự như suy giãn tĩnh mạch chân nhưng xảy ra ở vùng thừng tinh – bó mô nâng đỡ tinh hoàn. Rất nhiều nam giới khi được chẩn đoán mắc bệnh này đều đặt câu hỏi: nguyên nhân giãn tĩnh mạch thừng tinh là do đâu, tại sao bản thân lại mắc bệnh trong khi trước đó không có dấu hiệu bất thường nào? Bài viết dưới đây phân tích cụ thể cơ chế bệnh sinh và các nhóm nguyên nhân đã được y học ghi nhận.
Cơ chế hình thành giãn tĩnh mạch thừng tinh
Ảnh minh hoạ: Cơ chế hình thành giãn tĩnh mạch thừng tinh
Trong thừng tinh có một đám rối tĩnh mạch nhỏ (đám rối tĩnh mạch hình dây leo – pampiniform plexus) làm nhiệm vụ dẫn máu nghèo oxy từ tinh hoàn về tĩnh mạch tinh, rồi đổ về tĩnh mạch chủ dưới (bên phải) hoặc tĩnh mạch thận trái (bên trái). Bình thường, các van nhỏ nằm bên trong lòng tĩnh mạch có chức năng ngăn máu chảy ngược, giúp dòng máu chỉ di chuyển một chiều.
Khi hệ thống van này suy yếu hoặc hoạt động không hiệu quả, máu sẽ ứ đọng lại thay vì lưu thông xuôi dòng, khiến thành tĩnh mạch giãn ra và tạo thành các búi tĩnh mạch ngoằn ngoèo – đây chính là nguyên nhân bị giãn tĩnh mạch thừng tinh xét về mặt cơ chế sinh lý bệnh. Đây cũng là lý do khoảng 90% trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh xảy ra ở bên trái, do tĩnh mạch tinh trái đổ vào tĩnh mạch thận theo góc vuông (thay vì góc chéo như bên phải), tạo áp lực dòng chảy lớn hơn và dễ trào ngược hơn.
Tại sao bị giãn tĩnh mạch thừng tinh – Các nhóm nguyên nhân cụ thể
Ảnh minh hoạ: Tại sao bị giãn tĩnh mạch thừng tinh
Van tĩnh mạch hoạt động kém hiệu quả: Đây được xem là nguyên nhân trực tiếp và phổ biến nhất. Van tĩnh mạch có thể bị khiếm khuyết bẩm sinh hoặc suy yếu dần theo thời gian, làm mất khả năng ngăn dòng trào ngược. Y học hiện chưa xác định được lý do chính xác vì sao van ở một số người lại suy yếu sớm hơn người khác, nhưng đây vẫn là cơ chế nền tảng được ghi nhận trong hầu hết các tài liệu chuyên khoa.
Đặc điểm giải phẫu vùng thừng tinh: Sự khác biệt về đường đi và góc đổ vào của tĩnh mạch tinh trái so với bên phải khiến áp lực máu dồn về phía trái cao hơn. Đây là lý do vì sao giãn tĩnh mạch thừng tinh gần như luôn ưu thế bên trái, và cũng giải thích tại sao bị giãn tĩnh mạch thừng tinh thường không đối xứng giữa hai bên bìu.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh do bẩm sinh: Nhiều trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh do bẩm sinh xuất phát từ cấu trúc van tĩnh mạch hoặc thành mạch máu vốn đã yếu ngay từ khi sinh ra, không phải do lối sống hay chấn thương sau này. Nhóm nguyên nhân này thường khiến bệnh khởi phát sớm, ngay trong giai đoạn dậy thì (từ 10–15 tuổi) – thời điểm lưu lượng máu đến tinh hoàn tăng mạnh để phục vụ quá trình phát triển sinh dục, làm bộc lộ rõ điểm yếu sẵn có của hệ tĩnh mạch. Yếu tố di truyền cũng được ghi nhận có liên quan: nam giới có cha hoặc anh em trai từng mắc bệnh có tỷ lệ mắc cao hơn nhóm không có tiền sử gia đình.
Áp lực ổ bụng và tư thế đứng lâu: Tình trạng đứng lâu, mang vác nặng thường xuyên hoặc tăng áp lực trong ổ bụng (do rặn mạnh, táo bón mạn tính, ho kéo dài) có thể làm nặng thêm mức độ giãn tĩnh mạch ở người đã có yếu tố nền, dù đây không phải là nguyên nhân khởi phát bệnh mà là yếu tố thúc đẩy bệnh tiến triển nhanh hơn.
Nguyên nhân thứ phát (hiếm gặp): Ở một số ít trường hợp, đặc biệt là giãn tĩnh mạch thừng tinh xuất hiện đột ngột ở bên phải, ở người lớn tuổi, hoặc không xẹp khi nằm, nguyên nhân có thể đến từ khối u hoặc khối chèn ép sau phúc mạc (vùng thận, sau ổ bụng) làm cản trở dòng máu tĩnh mạch trở về. Đây là dấu hiệu cảnh báo cần được thăm khám chuyên sâu bằng siêu âm hoặc chẩn đoán hình ảnh để loại trừ bệnh lý nghiêm trọng đi kèm, không nên tự theo dõi tại nhà.
Vì sao cần xác định đúng nguyên nhân giãn tĩnh mạch thừng tinh?
Ảnh minh hoạ: Vì sao cần xác định đúng nguyên nhân giãn tĩnh mạch thừng tinh?
Việc xác định nguyên nhân giãn tĩnh mạch thừng tinh giúp bác sĩ đánh giá được bệnh thuộc nhóm nguyên phát (do bẩm sinh, van tĩnh mạch, giải phẫu) hay thứ phát (do bệnh lý chèn ép), từ đó đưa ra hướng theo dõi hoặc can thiệp phù hợp. Với nhóm nguyên phát, phần lớn trường hợp nhẹ chỉ cần theo dõi định kỳ; chỉ định điều trị thường đặt ra khi bệnh gây đau kéo dài, ảnh hưởng đến kích thước tinh hoàn hoặc chất lượng tinh trùng.
Câu hỏi thường gặp
Giãn tĩnh mạch thừng tinh có phải do quan hệ tình dục hoặc thủ dâm quá độ không? Không có bằng chứng y khoa nào cho thấy tần suất quan hệ tình dục hay thủ dâm là nguyên nhân gây giãn tĩnh mạch thừng tinh. Bệnh liên quan đến cấu trúc van và tĩnh mạch, không liên quan đến hoạt động tình dục.
Bệnh có di truyền không? Yếu tố di truyền có vai trò nhất định. Nếu gia đình có người từng mắc, nguy cơ mắc bệnh của các thành viên nam khác trong gia đình có thể cao hơn, nhưng không phải là yếu tố quyết định tuyệt đối.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh do bẩm sinh có tự khỏi không? Bệnh không tự khỏi mà thường tiến triển từ từ theo thời gian. Việc thăm khám sớm giúp theo dõi mức độ và can thiệp kịp thời nếu ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
Phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh nên khám ở đâu? Người bệnh nên đến các cơ sở chuyên khoa Nam học – Tiết niệu để được siêu âm Doppler bìu và đánh giá chính xác mức độ giãn. Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi hiện có chuyên khoa Nam học – Tiết niệu tiếp nhận thăm khám và tư vấn cho các trường hợp nghi ngờ giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo Theo tài liệu về triệu chứng và nguyên nhân giãn tĩnh mạch thừng tinh của Mayo Clinic, nguyên nhân chính xác của bệnh vẫn chưa được xác định hoàn toàn, nhưng sự trục trặc của van tĩnh mạch và sự khác biệt về đường đi của tĩnh mạch tinh trái là hai yếu tố được ghi nhận rõ nhất.
