Bài viết được tham vấn y khoa bởi ThS.BS CKI Phùng Thanh Vân – Chuyên khoa Sản phụ khoa, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Đau bụng dưới là triệu chứng rất phổ biến ở phụ nữ, nhưng lại khó tự đánh giá vì vùng bụng dưới chứa nhiều cơ quan khác nhau: tử cung, buồng trứng, vòi trứng, bàng quang, ruột thừa, đại tràng. Cùng một vị trí đau nhưng có thể xuất phát từ nguyên nhân phụ khoa, tiết niệu hoặc tiêu hóa, mỗi nhóm nguyên nhân lại cần hướng xử lý khác nhau.
Đau bụng dưới là vùng nào, vì sao khó tự phân biệt nguyên nhân?
Ảnh minh hoạ: Đau bụng dưới
Bụng dưới được tính từ rốn xuống đến vùng xương mu, chia thành 3 khu vực: bụng dưới bên trái, bên phải và vùng giữa (vùng chậu). Ở phụ nữ, vùng này còn được gọi là vùng chậu vì chứa toàn bộ cơ quan sinh dục trong (tử cung, hai buồng trứng, hai vòi trứng) nằm xen lẫn với bàng quang và một phần ruột, nên cùng một vị trí đau có thể do nhiều cơ quan khác nhau gây ra.
Nguyên nhân đau bụng dưới liên quan đến phụ khoa
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân đau bụng dưới liên quan đến phụ khoa
- Đau bụng kinh (thống kinh): Nguyên nhân phổ biến nhất, xảy ra ngay trước và trong những ngày đầu kỳ kinh do tử cung co bóp để đẩy lớp nội mạc bong ra. Đau thường âm ỉ hoặc quặn từng cơn, có thể lan ra sau lưng hoặc xuống đùi.
- Lạc nội mạc tử cung: Mô nội mạc tử cung phát triển lạc chỗ ra ngoài buồng tử cung (vòi trứng, buồng trứng, phúc mạc chậu), gây đau bụng dưới kéo dài, đau tăng dần theo thời gian, đau khi quan hệ tình dục, đôi khi kèm rối loạn kinh nguyệt và khó có thai.
- U nang buồng trứng: Phần lớn u nang cơ năng không gây đau hoặc chỉ đau âm ỉ một bên. Tuy nhiên nếu u nang xoắn hoặc vỡ, người bệnh sẽ đau bụng dưới đột ngột, dữ dội một bên, đây là tình trạng cấp cứu cần can thiệp ngay.
- Viêm vùng chậu (PID): Viêm nhiễm lan từ âm đạo, cổ tử cung lên tử cung, vòi trứng, buồng trứng, thường liên quan đến bệnh lây qua đường tình dục không được điều trị. Gây đau bụng dưới hai bên, có thể kèm sốt, khí hư bất thường, đau khi quan hệ.
- Thai ngoài tử cung: Xảy ra khi trứng đã thụ tinh làm tổ ngoài buồng tử cung (thường ở vòi trứng). Đau bụng dưới một bên kèm chậm kinh, ra máu âm đạo bất thường là dấu hiệu cảnh báo cần đi khám cấp cứu ngay, vì có thể vỡ gây chảy máu trong ổ bụng nguy hiểm tính mạng.
- U xơ tử cung: U xơ kích thước lớn có thể chèn ép gây cảm giác nặng, tức bụng dưới, đôi khi kèm rong kinh, tiểu nhiều lần do chèn vào bàng quang.
Nguyên nhân đau bụng dưới không thuộc phụ khoa
Theo ThS.BS Phùng Thanh Vân, không phải mọi cơn đau bụng dưới ở phụ nữ đều xuất phát từ tử cung hay buồng trứng: vùng bụng dưới còn chứa ruột, bàng quang và niệu quản, nên các nguyên nhân ngoài phụ khoa cần được cân nhắc song song khi đánh giá triệu chứng, theo tài liệu y khoa về đau bụng dưới của Cleveland Clinic. Một số nguyên nhân thường gặp:
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân đau bụng dưới không thuộc phụ khoa
- Viêm ruột thừa: đau khởi đầu quanh rốn, sau đó di chuyển và khu trú ở bụng dưới bên phải, tăng dần, kèm sốt, chán ăn, buồn nôn.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm bàng quang: đau tức bụng dưới kèm tiểu buốt, tiểu rắt, đôi khi tiểu ra máu.
- Sỏi tiết niệu: đau quặn từng cơn, có thể lan từ vùng hông lưng xuống bụng dưới.
- Rối loạn tiêu hóa, hội chứng ruột kích thích (IBS): đau bụng dưới liên quan đến bữa ăn, kèm đầy hơi, thay đổi thói quen đại tiện (tiêu chảy hoặc táo bón).
- Viêm túi thừa đại tràng: thường gây đau bụng dưới bên trái, gặp nhiều hơn ở người lớn tuổi.
Vị trí đau bụng dưới gợi ý nguyên nhân gì?
Ảnh minh hoạ: Vị trí đau bụng dưới gợi ý nguyên nhân gì?
- Bụng dưới bên phải: Viêm ruột thừa, u nang/viêm vòi trứng phải, thai ngoài tử cung bên phải
- Bụng dưới bên trái: Viêm túi thừa đại tràng, u nang/viêm vòi trứng trái, thai ngoài tử cung bên trái
- Vùng giữa, lan tỏa: Đau bụng kinh, viêm vùng chậu, viêm bàng quang, rối loạn tiêu hóa
Lưu ý: đây chỉ là gợi ý sơ bộ, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ, vì nhiều nguyên nhân có thể biểu hiện đau ở vị trí giống nhau.
Dấu hiệu đau bụng dưới cần đi khám cấp cứu ngay
Ảnh minh hoạ: Dấu hiệu đau bụng dưới cần đi khám cấp cứu ngay
- Đau bụng dưới đột ngột, dữ dội, không thể đứng thẳng hoặc di chuyển.
- Đau kèm chậm kinh, ra máu âm đạo bất thường (nghi thai ngoài tử cung).
- Sốt cao, ớn lạnh kèm đau bụng dưới lan tỏa.
- Đau kèm chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh (dấu hiệu mất máu hoặc nhiễm trùng nặng).
- Đau khu trú rõ bụng dưới bên phải, tăng dần trong vài giờ (nghi viêm ruột thừa).
Khi nào nên đi khám phụ khoa (không cấp cứu nhưng không nên trì hoãn)
Ảnh minh hoạ; Khi nào nên đi khám phụ khoa
- Đau bụng kinh ngày càng nặng hơn theo thời gian, ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập, công việc.
- Đau âm ỉ kéo dài trên 2 tuần không rõ nguyên nhân.
- Đau kèm khí hư bất thường, ra máu giữa kỳ kinh hoặc đau khi quan hệ tình dục.
- Đau bụng dưới một bên kéo dài, nghi ngờ liên quan đến buồng trứng.
Chẩn đoán nguyên nhân đau bụng dưới
Bác sĩ thường kết hợp các bước sau để xác định nguyên nhân:
Ảnh minh hoạ: Chẩn đoán nguyên nhân đau bụng dưới
- Hỏi bệnh sử chi tiết: vị trí, tính chất đau, liên quan đến chu kỳ kinh, ăn uống, tiểu tiện.
- Khám phụ khoa, khám bụng: đánh giá vị trí đau, các điểm đau đặc hiệu.
- Siêu âm bụng/phụ khoa: kiểm tra tử cung, buồng trứng, vòi trứng, phát hiện u nang, thai ngoài tử cung.
- Xét nghiệm máu, nước tiểu: tìm dấu hiệu viêm nhiễm, loại trừ thai ngoài tử cung (test thai), kiểm tra chức năng thận – tiết niệu.
- Nội soi ổ bụng (trong một số trường hợp nghi lạc nội mạc tử cung hoặc cần chẩn đoán xác định).
Hướng điều trị đau bụng dưới theo nguyên nhân
Ảnh minh hoạ: Hướng điều trị đau bụng dưới theo nguyên nhân
- Đau bụng kinh: thuốc giảm đau, thuốc tránh thai nội tiết trong trường hợp đau nhiều, kết hợp chườm ấm, vận động nhẹ.
- Viêm vùng chậu: kháng sinh theo phổ vi khuẩn, điều trị cho cả đối tác nếu nguyên nhân do bệnh lây qua đường tình dục.
- U nang buồng trứng: theo dõi định kỳ nếu u nang nhỏ, lành tính; can thiệp ngoại khoa nếu u to, có dấu hiệu xoắn/vỡ hoặc nghi ngờ ác tính.
- Thai ngoài tử cung: xử trí cấp cứu, có thể cần phẫu thuật tùy vị trí và mức độ tổn thương.
- Nguyên nhân tiêu hóa/tiết niệu: phối hợp điều trị theo đúng chuyên khoa (tiêu hóa hoặc tiết niệu) sau khi đã loại trừ nguyên nhân phụ khoa.
Câu hỏi thường gặp
Đau bụng dưới âm ỉ kéo dài có chắc là do phụ khoa không? Không hẳn. Vùng bụng dưới chứa nhiều cơ quan khác nhau nên cần khám và làm thêm các xét nghiệm để xác định, không thể chỉ dựa vào vị trí đau để khẳng định nguyên nhân.
Đau bụng dưới khi mang thai có nguy hiểm không? Đau nhẹ, thoáng qua do tử cung giãn ra thường là bình thường trong thai kỳ. Nhưng nếu đau dữ dội, kèm ra máu hoặc co cứng bụng, cần đến cơ sở y tế ngay để loại trừ các biến chứng như dọa sảy thai, thai ngoài tử cung.
Đau bụng dưới một bên kéo dài nhiều tháng có cần siêu âm không? Có. Đau một bên kéo dài có thể liên quan đến u nang buồng trứng hoặc lạc nội mạc tử cung, cần siêu âm để đánh giá, không nên chỉ dùng thuốc giảm đau kéo dài mà không tìm nguyên nhân.
Đau bụng dưới kèm tiểu buốt nên khám chuyên khoa nào trước? Trường hợp này thường liên quan đến đường tiết niệu nhiều hơn phụ khoa, nên có thể khám tổng quát hoặc khám tiết niệu trước; tuy nhiên ở phòng khám đa khoa, bác sĩ sẽ phối hợp đánh giá cả hai hướng để không bỏ sót nguyên nhân.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo: Cleveland Clinic, Lower Abdominal Pain: Common Causes & Treatment
