Bài viết được tham vấn y khoa bởi BS CKII Nguyễn Quang Cừ – Chuyên khoa Tiết niệu & Nam học, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Nhiều nam giới thắc mắc liệu việc đau tinh hoàn bên trái hay bên phải có ý nghĩa khác nhau trong việc xác định nguyên nhân hay không. Trên thực tế, phần lớn nguyên nhân đau tinh hoàn có thể xảy ra ở cả hai bên, nhưng cũng có một số tình trạng có xu hướng thiên về một bên nhất định do đặc điểm giải phẫu. Bài viết dưới đây giúp bạn phân biệt rõ hơn.
Nguyên nhân đau tinh hoàn chung, có thể gặp ở cả hai bên
Trước khi đi vào phân tích riêng từng bên, cần hiểu rằng hầu hết các nguyên nhân gây đau tinh hoàn không phân biệt bên trái hay bên phải một cách tuyệt đối, bao gồm:
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân đau tinh hoàn chung, có thể gặp ở cả hai bên
- Xoắn tinh hoàn: có thể xảy ra ở bất kỳ bên nào với tỷ lệ tương đương nhau, không có bằng chứng cho thấy một bên dễ xoắn hơn bên kia. Đây là cấp cứu ngoại khoa cần xử trí trong vài giờ đầu.
- Viêm mào tinh hoàn, viêm tinh hoàn: do nhiễm khuẩn hoặc virus, có thể gây đau ở bất kỳ bên nào, đôi khi cả hai bên nếu có nhiễm khuẩn lan rộng.
- Chấn thương vùng bìu: xảy ra ở bên bị va đập trực tiếp, không phụ thuộc vào bên trái hay phải.
- U nang mào tinh hoàn, tràn dịch màng tinh hoàn: có thể hình thành ở bất kỳ bên nào.
- Xoắn phần phụ tinh hoàn: tình trạng xoắn các cấu trúc còn sót lại từ phôi thai (không phải bản thân tinh hoàn), thường gặp ở trẻ trước dậy thì, không thiên về bên nào.
Nguyên nhân đau tinh hoàn bên trái thường gặp
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân đau tinh hoàn bên trái thường gặp
Giãn tĩnh mạch thừng tinh – nguyên nhân đặc trưng bên trái
Đây là nguyên nhân gây đau tinh hoàn bên trái phổ biến nhất về mặt giải phẫu học. Khoảng 90% trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh xảy ra ở bên trái, do tĩnh mạch tinh trái đổ vào tĩnh mạch thận trái theo góc vuông (trong khi tĩnh mạch tinh phải đổ trực tiếp vào tĩnh mạch chủ dưới theo góc chéo thuận lợi hơn cho dòng chảy). Sự khác biệt này khiến áp lực máu dồn về bên trái cao hơn, dễ hình thành búi tĩnh mạch giãn. Đau do giãn tĩnh mạch thừng tinh thường có đặc điểm: âm ỉ, tăng khi đứng lâu hoặc vận động nhiều, giảm khi nằm nghỉ, đôi khi kèm cảm giác nặng trĩu như “túi giun” phía trên tinh hoàn.
Các nguyên nhân khác cũng có thể ưu thế bên trái
Ngoài giãn tĩnh mạch thừng tinh, một số tình trạng khác về mặt thống kê có thể ghi nhận nhiều hơn ở bên trái trong một số nghiên cứu, tuy không có sự khác biệt tuyệt đối như giãn tĩnh mạch thừng tinh, bao gồm một số trường hợp đau do sỏi niệu quản trái lan xuống vùng bìu trái.
Nguyên nhân đau tinh hoàn bên phải thường gặp
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân đau tinh hoàn bên phải thường gặp
Thoát vị bẹn bên phải
Về mặt thống kê chung, thoát vị bẹn có xu hướng gặp nhiều hơn ở bên phải so với bên trái, một phần do quá trình tinh hoàn phải di chuyển xuống bìu trong giai đoạn phát triển bào thai thường hoàn tất muộn hơn bên trái, để lại ống phúc tinh mạc có xu hướng tồn tại lâu hơn ở một số trường hợp. Đau do thoát vị bẹn thường tăng khi gắng sức, ho, mang vác nặng, và có thể kèm khối phồng vùng bẹn – bìu xẹp đi khi nằm.
Đau tinh hoàn phải liên quan đến viêm ruột thừa (hiếm gặp)
Một số báo cáo y khoa ghi nhận các trường hợp hiếm gặp viêm ruột thừa biểu hiện với triệu chứng đau tinh hoàn bên phải, do vị trí giải phẫu gần nhau hoặc do dịch viêm từ ruột thừa lan theo ống phúc tinh mạc còn tồn tại xuống vùng bìu phải. Đây là tình trạng rất hiếm nhưng cần được lưu ý ở các trường hợp đau tinh hoàn phải kèm theo đau bụng, đặc biệt đau lan từ vùng quanh rốn xuống hố chậu phải, sốt hoặc các triệu chứng tiêu hóa đi kèm – khi đó người bệnh cần được thăm khám để loại trừ cả nguyên nhân từ ổ bụng, không chỉ giới hạn thăm khám vùng bìu.
Các nguyên nhân khác
Ngoài hai nhóm trên, đau tinh hoàn bên phải cũng có thể do bất kỳ nguyên nhân chung nào đã liệt kê ở phần trên (xoắn tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn, chấn thương, u nang…), với tỷ lệ tương đương bên trái.
Đau tinh hoàn bên trái hay bên phải, khi nào là nguy hiểm?
Điều quan trọng cần ghi nhớ: mức độ nguy hiểm của đau tinh hoàn được xác định bởi tính chất và diễn tiến của triệu chứng, không phải bởi việc đau xảy ra ở bên trái hay bên phải. Dù đau ở bên nào, người bệnh cần đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngoại khoa ngay lập tức nếu có các dấu hiệu sau:
Ảnh minh hoạ: Đau tinh hoàn bên trái hay bên phải, khi nào là nguy hiểm?
- Đau khởi phát đột ngột, dữ dội, trong vòng vài giờ gần đây.
- Tinh hoàn sưng to nhanh, đổi màu, hoặc có cảm giác co rút lên cao bất thường.
- Đau kèm buồn nôn, nôn nhiều.
- Đau sau chấn thương mạnh, kèm sưng bầm tím lan rộng.
- Đau tinh hoàn kèm đau bụng, sốt, đặc biệt nếu đau bụng có xu hướng di chuyển và khu trú dần về một vị trí cụ thể (gợi ý cần loại trừ nguyên nhân từ ổ bụng).
Với các trường hợp đau âm ỉ, kéo dài, không có các dấu hiệu cấp cứu kể trên, người bệnh vẫn nên thăm khám chuyên khoa trong thời gian sớm để xác định chính xác nguyên nhân (thông qua khám lâm sàng và siêu âm Doppler bìu), tránh để tình trạng kéo dài ảnh hưởng đến sinh hoạt và sức khỏe sinh sản.
Câu hỏi thường gặp
Đau tinh hoàn bên trái có phải chắc chắn là giãn tĩnh mạch thừng tinh không? Không hẳn. Dù giãn tĩnh mạch thừng tinh có ưu thế rõ ở bên trái, các nguyên nhân khác như viêm mào tinh hoàn, xoắn tinh hoàn cũng có thể xảy ra ở bên trái với tỷ lệ tương tự bên phải. Cần thăm khám để xác định chính xác, không nên tự kết luận.
Đau tinh hoàn bên phải kèm đau bụng có đáng lo không? Đây là tổ hợp triệu chứng cần được thăm khám sớm để loại trừ cả nguyên nhân từ ổ bụng (như viêm ruột thừa) lẫn nguyên nhân tại vùng bìu, dù trường hợp này không phổ biến.
Có cách nào tự phân biệt nguyên nhân dựa vào bên đau không? Không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào bên đau. Việc xác định chính xác nguyên nhân cần dựa vào thăm khám lâm sàng kết hợp siêu âm, vì nhiều nguyên nhân có biểu hiện khá giống nhau ở giai đoạn đầu.
Nên khám đau tinh hoàn ở đâu? Với đau cấp tính, dữ dội, nên đến ngay cơ sở y tế có khoa cấp cứu, ngoại khoa gần nhất. Với đau âm ỉ, kéo dài, người bệnh có thể đến chuyên khoa Tiết niệu – Nam học tại Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi để được thăm khám, siêu âm Doppler bìu và xác định nguyên nhân cụ thể theo từng bên.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo Theo tài liệu hướng dẫn đánh giá đau tinh hoàn tại khoa cấp cứu của RCEM Learning (Anh), xoắn tinh hoàn có thể xảy ra ở bất kỳ bên nào với tỷ lệ tương đương, trong khi các trường hợp viêm ruột thừa hiếm khi biểu hiện bằng đau tinh hoàn bên phải đã được ghi nhận qua một số báo cáo ca bệnh.
