Bài viết được tham vấn y khoa bởi BS phụ sản Đỗ Thị Liên – chuyên khoa Sản phụ khoa, Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi.
Bài viết thuộc chuỗi nội dung U nang buồng trứng là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị – mời bạn xem tổng quan trước khi đi sâu vào nguyên nhân bên dưới.
Nhiều chị em khi được chẩn đoán u nang buồng trứng thường đặt câu hỏi: “Tại sao tôi lại bị u nang buồng trứng?” trong khi bản thân không có yếu tố nguy cơ rõ ràng nào. Trên thực tế, u nang buồng trứng có thể hình thành từ nhiều nguyên nhân khác nhau – từ rối loạn sinh lý bình thường của chu kỳ kinh nguyệt đến các yếu tố bệnh lý nền, lối sống và cả nguy cơ tái phát. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết từng nhóm nguyên nhân và yếu tố nguy cơ.
Rối loạn nội tiết, thay đổi hormone
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra u nang cơ năng – nhóm u nang buồng trứng thường gặp nhất. Cơ chế liên quan trực tiếp đến sự thay đổi nội tiết tố trong chu kỳ kinh nguyệt:
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân u nang buồng trứng do Rối loạn nội tiết, thay đổi hormone
- Rối loạn phóng noãn: Khi nang trứng phát triển nhưng không vỡ để phóng noãn như bình thường, dịch bên trong tiếp tục tích tụ và hình thành nang bọc noãn.
- Hoàng thể không tiêu biến đúng chu kỳ: Sau khi rụng trứng, nếu hoàng thể không tự thoái triển mà tiếp tục tích tụ dịch (đôi khi lẫn máu), sẽ hình thành nang hoàng thể.
- Sử dụng thuốc kích thích rụng trứng: Các thuốc hỗ trợ sinh sản như clomiphene, letrozole có thể làm tăng nguy cơ hình thành u nang buồng trứng do tác động trực tiếp lên quá trình phóng noãn.
- Mang thai: Trong một số trường hợp, nang hoàng thể hình thành sau rụng trứng vẫn tồn tại và phát triển thêm trong suốt thai kỳ thay vì tự tiêu biến như bình thường.
- Rối loạn nội tiết nói chung: Bất kỳ tình trạng nào gây mất cân bằng hormone sinh dục (estrogen, progesterone, LH, FSH) đều có thể làm tăng nguy cơ hình thành u nang cơ năng, đặc biệt ở giai đoạn dậy thì – khi trục nội tiết sinh sản chưa hoạt động ổn định.
Lạc nội mạc tử cung, viêm nhiễm phụ khoa
Bên cạnh nguyên nhân nội tiết, một số bệnh lý phụ khoa nền cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến u nang buồng trứng, đặc biệt là nhóm u nang thực thể:
Ảnh minh hoạ: Lạc nội mạc tử cung, viêm nhiễm phụ khoa yếu tố nguy cơ u nang buồng trứng
- Lạc nội mạc tử cung: Khi mô nội mạc tử cung lạc chỗ bám vào buồng trứng, theo thời gian sẽ hình thành u nang lạc nội mạc buồng trứng (endometrioma) – chứa dịch màu nâu sẫm như socola. Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất của u nang thực thể ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.
- Viêm nhiễm phụ khoa nặng, không được điều trị dứt điểm: Khi tình trạng viêm lan đến buồng trứng và vòi trứng, có thể dẫn đến hình thành các khối viêm dạng nang hoặc áp-xe phần phụ. Ngoài ra, viêm nhiễm đường sinh dục dưới cũng được ghi nhận là một yếu tố nguy cơ liên quan đến biến chứng ở người đã có sẵn u nang lạc nội mạc buồng trứng, như nhiễm trùng hoặc vỡ nang.
- Tiền sử từng bị u nang buồng trứng: Nếu đã từng có u nang buồng trứng trước đây, nguy cơ tái phát hoặc hình thành thêm u nang mới ở những chu kỳ sau sẽ cao hơn so với người chưa từng mắc.
Di truyền, lối sống, béo phì
Ngoài các nguyên nhân trực tiếp liên quan đến nội tiết và bệnh lý phụ khoa, một số yếu tố về cơ địa và lối sống cũng góp phần làm tăng nguy cơ:
Ảnh minh hoạ: Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ u nang buồng trứng
- Yếu tố di truyền: Nhìn chung, phần lớn u nang buồng trứng (đặc biệt là u nang cơ năng) không mang tính di truyền rõ rệt. Tuy nhiên, với một số bệnh lý nền liên quan đến u nang thực thể như lạc nội mạc tử cung, đã có ghi nhận yếu tố gia đình có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở một số người, dù cơ chế di truyền cụ thể vẫn đang được nghiên cứu thêm.
- Thừa cân, béo phì: Tình trạng thừa cân có liên quan đến rối loạn nội tiết tố, đặc biệt là tăng nồng độ estrogen do mô mỡ dư thừa, gián tiếp ảnh hưởng đến hoạt động của buồng trứng.
- Hút thuốc lá: Được ghi nhận là một yếu tố có liên quan đến các bất thường phụ khoa nói chung, trong đó có nguy cơ liên quan đến sức khỏe buồng trứng.
- Chưa từng quan hệ tình dục có bị u nang buồng trứng không?: Hoàn toàn có thể. U nang cơ năng hình thành từ chính chu kỳ rụng trứng tự nhiên của cơ thể, không liên quan đến việc đã quan hệ tình dục hay chưa. Vì vậy, cả những người chưa từng quan hệ tình dục, kể cả ở tuổi dậy thì, vẫn có thể gặp tình trạng này.
- U nang buồng trứng có phải ai cũng bị không?: Không phải ai cũng bị, nhưng vì cơ chế hình thành phổ biến nhất liên quan đến chu kỳ rụng trứng sinh lý bình thường, nên đây là tình trạng khá phổ biến và bất kỳ phụ nữ nào trong độ tuổi có kinh nguyệt đều có khả năng gặp phải ít nhất một lần trong đời.
U nang buồng trứng phải và trái – nguyên nhân có khác nhau không?
Ảnh minh hoạ: U nang buồng trứng phải và trái – nguyên nhân có khác nhau không?
Về bản chất, cơ chế hình thành u nang buồng trứng bên phải và bên trái là hoàn toàn giống nhau, vì hai buồng trứng có cấu trúc và chức năng sinh lý tương đồng nhau. U nang có thể hình thành ở buồng trứng phải, buồng trứng trái, hoặc đôi khi ở cả hai bên, tùy thuộc vào bên nào phóng noãn hoặc chịu ảnh hưởng của lạc nội mạc tử cung, viêm nhiễm trong chu kỳ đó.
Việc u nang xuất hiện ở bên phải hay bên trái không phản ánh mức độ nguy hiểm khác nhau, và không có yếu tố nguy cơ đặc thù nào khiến một bên buồng trứng dễ hình thành u nang hơn bên còn lại. Điều quan trọng là đặc điểm của khối u nang (kích thước, hình thái trên siêu âm, triệu chứng đi kèm) chứ không phải vị trí bên phải hay bên trái.
Cách phòng ngừa u nang buồng trứng
Vì phần lớn u nang cơ năng hình thành từ chính hoạt động sinh lý bình thường của chu kỳ kinh nguyệt, không có biện pháp nào giúp phòng ngừa tuyệt đối 100%. Tuy nhiên, một số biện pháp sau có thể giúp giảm nguy cơ hình thành u nang mới hoặc phát hiện sớm nếu có bất thường:
Ảnh minh hoạ: Cách phòng ngừa u nang buồng trứng
- Khám phụ khoa định kỳ: Đây là biện pháp quan trọng nhất, giúp phát hiện sớm u nang buồng trứng ngay cả khi chưa có triệu chứng, từ đó theo dõi hoặc can thiệp kịp thời trước khi xảy ra biến chứng.
- Sử dụng biện pháp tránh thai nội tiết theo tư vấn bác sĩ: Một số loại thuốc tránh thai kết hợp có thể giúp hạn chế sự hình thành u nang cơ năng mới do ức chế quá trình rụng trứng, tuy nhiên việc sử dụng cần có chỉ định và theo dõi của bác sĩ, không tự ý dùng với mục đích phòng ngừa.
- Điều trị dứt điểm viêm nhiễm phụ khoa: Tránh để viêm nhiễm kéo dài, tái phát nhiều lần, vì đây là yếu tố nguy cơ liên quan đến các biến chứng của u nang buồng trứng.
- Duy trì cân nặng hợp lý: Kiểm soát cân nặng giúp hạn chế tình trạng rối loạn nội tiết tố liên quan đến thừa cân, béo phì.
- Theo dõi sát nếu đã từng có u nang buồng trứng hoặc lạc nội mạc tử cung: Vì đây là nhóm có nguy cơ tái phát cao hơn, cần tuân thủ lịch tái khám và siêu âm định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Xem thêm: Bệnh buồng trứng: Dấu hiệu, nguyên nhân cách điều trị
Tầm soát phụ khoa định kỳ để phát hiện sớm
Ảnh minh hoạ: Tầm soát phụ khoa định kỳ để phát hiện sớm
Vì phần lớn nguyên nhân gây u nang buồng trứng đến từ những rối loạn sinh lý âm thầm, không thể tự nhận biết bằng cảm giác thông thường, việc tầm soát phụ khoa định kỳ đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện sớm và theo dõi đúng hướng. Phòng khám Đa khoa 52 Nguyễn Trãi hiện đang triển khai dịch vụ khám phụ khoa, siêu âm đầu dò âm đạo giúp chị em chủ động kiểm tra sức khỏe buồng trứng, phát hiện sớm các bất thường trước khi ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
U nang buồng trứng có di truyền không? Phần lớn u nang cơ năng không mang tính di truyền rõ rệt, nhưng một số bệnh lý nền liên quan như lạc nội mạc tử cung có thể có yếu tố gia đình ở một số trường hợp.
Chưa quan hệ có bị u nang buồng trứng không? Có. U nang cơ năng hình thành từ chu kỳ rụng trứng tự nhiên, không liên quan đến việc đã quan hệ tình dục hay chưa, nên vẫn có thể gặp ở người chưa từng quan hệ.
Vì sao tôi từng bị u nang buồng trứng rồi lại tái phát? Vì cơ chế hình thành u nang cơ năng gắn liền với chu kỳ kinh nguyệt hằng tháng, nên nếu yếu tố nội tiết chưa được điều chỉnh ổn định, khả năng hình thành u nang mới ở các chu kỳ sau vẫn có thể xảy ra.
U nang buồng trứng bên phải có nguy hiểm hơn bên trái không? Không. Vị trí bên phải hay bên trái không quyết định mức độ nguy hiểm, mà phụ thuộc vào đặc điểm của khối u nang trên siêu âm và triệu chứng đi kèm.
- 📍 Địa chỉ: 52 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- ☎️ Hotline hỗ trợ trực tuyến 24/7: 0888.069.990
- 💬 Zalo: https://zalo.me/0888069990
- 📩 Messenger: m.me/phongkhamnguyentrai.vn
- 🌐 Website chính thức: https://phongkhamnguyentrai.vn/
- 🕒 Thời gian hoạt động: 8h00 – 20h00 tất cả các ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, Tết.
Nguồn tham khảo Bài viết có tham khảo thông tin chuyên môn từ Mayo Clinic về các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của u nang buồng trứng và Cleveland Clinic về u nang lạc nội mạc buồng trứng (endometrioma).
